آخرین اخبار : 

حکمت صلوات بر پیامبر و چگونگی آن

حکمت صلوات بر پیامبر و چگونگی آن

صلوات 1 صلوات 2

صلوات بر پیامبر

{إنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یا ایُّهَا الَّذِینَ آمَنوا صَلُّوا عَلَیهِ وَ سَلَّمُوا تَسلِیماً (احزاب/۵۶)

همانا خداوند و فرشتگان او بر پیامبر درود می‌فرستند. ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شما (نیز) بر او درود فرستید و به او سلام کنید، سلامی همراه با تسلیم.

سلام و درود بر پیامبر(ص):

پس از بیان عظمت مقام رسول اکرم(ص)، اکنون از مؤمنان می‌خواهد که بر او صلوات فرستند و تسلیم فرمانروایی او باشند. بنابراین، محیط اجتماعی کمال نمی‌یابد مگر از خلال صلوات بر محمد(ص) [و آل او] و تسلیم در برابر او ….

اصل معنی صلاة تعطیف و مهربانی است، اما صلوات بر پیامبر، دعاء به درگاه خداوند است تا بر او رحمت فرستد و درجاتش را فرا برد و به مقام محمود رساند؛ مقامی که به او وعده داده شده است. درود خدا بر پیامبرش به معنی استجابت دعاست در حق او و به سبب او، و صلوات ملائکه بر پیامبر(ص) به معنی دعا کردن در حق اوست نزد پروردگارشان و تأیید پیروان او.

اما صلوات مؤمنان بر محمد(ص) به معنی دعا در حق اوست و تقرب به مقام ارجمند او. [تا اینجا ص ۱۸۳ کتاب]

حکمت صلوات

صلوات 3

از جمله حکمتهای صلوات مؤمنان بر پیامبر(ص) می‌توان موارد زیر را بر شمرد:

اول: تصحیح عقیده مسلمان است که واجب است مسلمان از پیامبرش به هنگام بردن نامش تجلیل کند، اما نه مستقیماً، بلکه از خدا بخواهد که بر او درود فرستد. در این صورت، مسلمان پای از جاده توحید بیرون ننهد و در همان وقت علاقه و ارتباطش به پیامبر وسیله تقرب او گردد.

دوم: اینکه وظیفه و قدردانی ماست در برابر پیامبری که خود را به خاطر بشریت به رنج افکنده و در تبلیغ دینش و هدایت مردم تحمل آزار فراوان نموده است.

سوم: سود صلواتی که بر پیامبر(ص) می‌فرستیم به خود ما بر می‌گردد، زیرا دعا در حق مؤمن سودش به دعا کننده هم می‌رسد. از امام صادق(ع) روایت شده که: «دعای مسلمان به برادرش سبب افزون شدن رزق دعا کننده می‌شود و بلاء را از او دور می‌گرداند و خدا او را می‌گوید که همان دعا در حق خودت هم باشد.» (بحارالانوار، ج۹۳، ص۳۸۸) بنابراین، وقتی از خدا می‌خواهیم درجه پیامبر را بالا برد سبب می‌شود که درجه ما نیز که از پیروان او هستیم بالا رود. در حدیثی از حضرت رسول(ص) آمده است که:

«هر کس بر من صلوات فرستد خدا و فرشتگانش بر او صلوات می‌فرستند حال هر کس خواهد کمتر فرستد و هر که خواهد بیشتر» (البصائر، ج۳۲، ص۶۲۸)

پیامبر پیشوای ماست در دنیا و آخرت، و هر چه درجه و مقامش بالاتر شود درجات مؤمنان نیز فراتر خواهد رفت. امام صادق(ع) می‌فرماید:

«مردی نزد پیامبر آمد و گفت: یا رسول‌الله صلواتم را بر تو تقدیم می‌دارم … حضرت فرمود اینکه برای هزینه دنیا و آخرتت کافی است.» (البصائر، ج۳۲، ص۶۲۸)[تا اینجا ص ۱۸۴ کتاب]

و در روایت دیگر آمده است که:

«روزی رسول‌الله آمد در حالی که شادمانی در چهره‌اش نمودار بود. سپس گفت که جبرئیل نزد او آمده و گفته است یا محمد آیا راضی می‌شوی که اگر یکی از افراد امت تو بر تو یک‌بار صلوات فرستد، من ده‌بار بر او صلوات فرستم و اگر یک‌بار بر تو سلام کند من ده‌بار بر او سلام کنم؟»(البصائر، ج۳۲، ص۶۲۸)

چهارم: صلوات بر محمد و آل او از وسایل استجابت دعاست.

رسول اکرم(ص) فرمود: «صلوات شما بر من اجابت دعای شما و زکات اعمال شماست.»

و امام علی(ع) فرمود: «دعا همچنان در پرده حجاب است تا دعا کننده بر محمد و آل محمد صلوات فرستد».

امام صادق(ع) نیز می‌فرماید: «هر کس او را نزد خدا حاجتی باشد، باید نخست بر محمد و آل او صلوات فرستد و پس از آن، نیاز خود بخواهد و سپس دعای خود را با صلوات بر محمد و آل او پایان دهد.» (بحارالانوار، ج۹۴، ص۵۴)

تفاوت میان «صلوا» و «سلموا»

در اینکه میان «صلوا» و «سلموا» چه فرقی است، مفسران بحثهای مختلفی دارند. آنچه با ریشه لغوی این دو کلمه و ظاهر آیه قرآن مناسب‌تر به نظر می‌رسد این است که: «صلوا» امر به طلب رحمت و درود فرستادن بر پیامبر است، اما «سلموا» یا به معنی تسلیم در برابر فرمانهای پیامبر گرامی اسلام است چنانکه در آیه ۶۵ سوره نساء آمده، «ثُمَّ لا یَجِدُوا فِی انفُسِهِم حَرَجاً مِمَّا قَضَیتَ وَ یُسَلَّموُا تَسلِیماً، مؤمنان کسانی هستند که به داوری تو تن دهند و حتی در دل از قضاوتت کمترین ناراحتی نداشته باشند و تسلیم مطلق گردند» و امام صادق(ع) نیز در بیان معنای تسلیم بر پیامبر(ص) فرمود: «هو التسلیم له فی الامور؛ (مجمع البیان، ذیل آیات مورد بحث) منظور تسلیم بودن در برابر او در هر کار است.» [تا اینجا ص ۱۸۵ کتاب]

و یا به معنی سلام فرستادن بر پیامبر(ص) به عنوان «السلام علیک یا رسول‌الله» و مانند آن می‌باشد، که محتوایش تقاضای سلامت پیامبر(ص) از پیشگاه خداست.

چگونگی صلوات بر پیامبر اکرم(ص):

یکی از یاران پیامبر(ص) به نام «کعب» می‌گوید: هنگامی که آیه فوق نازل شد عرض کردیم سلام بر شما را می‌دانیم، ولی صلوات بر شما چگونه است؟

آن حضرت فرمود: بگویید: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ کَمَا صَلَّیتَ عَلَی إبراهِیمَ إنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ وَ بَارِک عَلَی آلِ مُحَمَّدٍ بَارِکتَ عَلَی آلِ إبرَاهِیمَ إنَّکَ حَمِیدٌ مَجِید. (أمالی الصدوق، ص۳۸۶)

درباره کیفیت صلوات بر پیامبر(ص) در روایات بی‌شماری که از طرق اهل ‌سنت و اهل بیت رسیده به صراحت آمده است که «آل محمد» را به هنگام صلوات بر «محمد» بیفزایید.

صاحب در المنثور، هیجده حدیث نقل می‌کند که در همگی تصریح شده که «آل محمد» را باید به هنگام صلوات ذکر کرد. وی این احادیث را از کتب معروف و مشهور اهل سنت از گروهی از صحابه از جمله «ابن عباس» و «طلحه» و «ابوسعید خدری» و «ابو هریره» و «ابو مسعود انصاری» و «بریده» و «ابن مسعود» و «کعب بن عجره» و امیرالمومنان علی(ع) نقل کرده است. در صحیح «بخاری» که از معروفترین منابع حدیث اهل سنت است روایات متعددی در این زمینه نقل شده و در صحیح مسلم نیز دو روایت در این زمینه آمده است. در خاتمه «ابن حجر» در «صواعق» نقل می‌کند که پیامبر(ص) فرمود:

لا تصلوا علیَّ الصلاة البتراء فقالوا و ما الصلاة البتراء؟ قال تقولون: اللهم صل علی محمد، و تمسکون، بل قولوا اللهم صل علی محمد و آل محمد؛ [تا اینجا ص ۱۸۶ کتاب] «هرگز بر من صلوات ناقص نفرستید! عرض کردند: صلوات ناقص چیست؟ فرمود: اینکه فقط بگویید: ماللهم صل علی محمد» و ادامه ندهید، بلکه بگویید: اللهم صل علی محمد و آل محمد.»(فضائل الخمسة من الصحاح الستة، ج۱، ص۲۲۳)

و به خاطر همین روایات است که جمعی از فقهای بزرگ اهل سنت اضافه شدن «آل محمد» را بر نام آن حضرت در تشهد نماز واجب می‌شمرند. جالب اینکه «شافعی» همین فتوا را در شعر معروفش صریحاً آورده است، در آنجا که می‌گوید«

یا اهل بیت رسول‌الله حبکم   ـ فرض من الله فی القرآن انزله

کفاکم من عظیم القدر انکم ـ من لم یصل علیکم لا صلاة له .»(فضائل الخمسة من الصحاح الستة، ج۱، ص۲۰۸)

ای اهل بیت رسول الله محبت شما از سوی خداوند در قرآن واجب شده است. در عظمت مقام شما همین بس که هر کس بر شما صلوات نفرستد نمازش باطل است. (تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۴۱۷؛ ترجمه‌المیزان، ج۱۶، ص۵۱۷)

پیام‌ها:

۱ ـ صلوات خدا و فرشتگان دائمی است. (یُصَلُّونَ»

۲ ـ صلوات بر پیامبر، لازمه ایمان و از وظایف مومنان است. «یا ایُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا»

۳ ـ درود لفظی کافی نیست، تسلیم عملی نیز لازم است. «صَلُّوا عَلَیهِ وَ سَلِّمُوا»

۴ ـ رابطه مردم و رهبر در حکومت الهی، صلوات و سلام است. (علاقه قلبی کافی نیست، اظهار علاقه نیز لازم است.) «صَلُّوا عَلَیهِ وَ سَلِّمُوا»}۱

……………………

ارجاعات

……………………

۱ـ کتاب: آموزه‌های جاودانه (درسنامه سوره مبارکه احزاب) / تهیه کننده: پژوهشکده تحقیقات اسلامی/ نویسنده: محمد شبدینی و محمود پاکیزه/ ناشر: معاونت تربیت آموزش عقیدتی سیاسی نمایندگی ولی فقیه در سپاه/ چاپ اول ۱۳۹۱/ ص۱۸۳و۱۸۴و۱۸۵و۱۸۶و۱۸۷


  1. مطالب خیلی خوبی بود.ممنون

    متشکر از حضور و نظر لطفتان

  2. پورعظیمی گفت:

    اللهم صل علی محمد و ال محمد ، جای همه مشتاقان علی بن موسی الرضا خالی ، دیشب حرم آقا امام هشتم بودم ، مردمی که گویا هر یک گمشده ای را داشتند ، هر یک به نوعی عرض ادب می کردند بعضی ها دست به سینه و بعضی ها هم تلاش می کردند خودشون را به ضریح آقا برسونند ، اما صحنه ای من رو شاید نه ، حتما غمزده کرد خیلی دلم گرفت ،آن هم وقتی دیدم که زائری تلاش می کنه دمپایی ها یی که خریده را متبرک کنه ، چرا ما نمی تونیم با یک نگاه زیباتر عرض ادب کنیم ، خیلی دلم سوخت افرادی که به هر شکلی قصد داشتند خودشون را به ضریح برسونند ، تصور می کردند شاید دیگه کار تمام !!! شاید هم من اشتباه می کنم ، نمی دانم واقعا ؛ باید دنبال چه چیزی باشیم ؟؟؟ انشاء الله خداوند به همه مشتاقان توفیق زیارت بده.
    فضل خدا بر خلق ، رضاست ؛ رضای خدا هم ، رضاست
    هشتم امام ما هم رضاست ؛ رضای رضا هم ؛ رضای خداست
    السلام علیک یا علی بن موسی الرضا

    ممنون از حضورتان
    باید مسایل مربوط به زیارت از حرم برای مردم تشریح بشه و یه فرهنگ سازی خوبی در این زمینه صورت بگیره
    به هر حال داستان موسی و شبان سعدی گویا همین مسایل است
    بدون شک قصدش توهین نبوده

  3. فرزاد گفت:

    با سلام

    مطلب خوبی بود.استفاده کردیم.

    علیکم السلام
    از حضور و نظر لطفتان متشکرم

  4. محمدی گفت:

    تشکر

    ما هم از حضورتان متشکریم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.