آخرین اخبار : 

تفاوت شعر و نظم

تفاوت شعر و نظم

شعر و نظم

انواع نظم

{نظم در لغت به معنی به یکدیگر پیوستن و به رشته کشیدن دانه‌های جواهر و در اصطلاح سخنی است که «موزون» و «مقفا» باشد. در تداول، نظم را از روی تسامح به شعر نیز اطلاق می‌کنند، اما اساساً «شعر» با «نظم» فرق دارد و تفاوت آنها در این است که: شعر ـ طبق تعریف قدما ـ «کلام موزون و مخیل»۱ است، و بنا بر این تعریف، مقفا بودن جزء ماهیت شعر نیست، و «نثر شعر گونه» یا «شعر منثور» هم می‌تواند وجود داشته باشد.۲

طبق تعریف علمی و دقیق امروزی، شعر «گره‌خوردگی عاطفه و تخیل است که در زبانی آهنگین شکل گرفته باشد» و بنابراین تعریف، عناصر سازنده شعر عبارت است از: عاطفه، تخیل، زبان، موسیقی و تشکل؛۳ اما نظم، تنها، کلامی موزون و مقفاست و از عنصر عاطفه و تخیل بدور، بنابراین، نظم غیر شعر هم وجود دارد،۴ نظیر نصاب‌الصبیان ابو‌نصر‌فراهی در لغت، و الفیه‌ی (هزار بیتی) ابن‌مالک در صرف و نحو عربی.

ملک‌الشعرای بهار، قطعه شعری دارد با عنوان «شعر و نظم» که نقل آن در اینجا بی‌مناسبت نیست:[تا اینجا ص ۱۲۵ کتاب]

شعر دانی چیست؟ مرواریدی از دریای عقل

شاعر، آن افسونگری کاین طرفه مروارید سفت

صنعت و سجع و قوافی، هست نظم و نیست شعر

ای بسا ناظم که نظمش نیست الا حرف مفت

شعر، آن باشد که خیزد از دل و جوشد ز لب

باز در دلها نشیند هر کجا گوشی شنفت

ای بسا شاعر که او در عمر خود نظمی نساخت

و ای بسا ناظم که او در عمر خود شعری نگفت۵

ارجاعات نوشته:

۱ ـ طوسی، خواجه نصیرالدّین؛ معیار‌الاشعار؛ ص۱

۲ ـ شمس قیس به جای «مخیل»، «اندیشیده» به کار برده است و مقفا بودن را یکی از اصول و ارکان حتمی شعر می‌داند و می‌گوید: «سخن بی‌قافیت را شعر نشمرند اگر چه موزون افتد»(رازی، شمس‌الدین محمد؛ المعجم؛ ص۱۹۶)

۳ ـ شفیعی کدکنی، محمدرضا؛ گزیده‌ی غزلیات شمس؛ ص۱۵

۴ ـ ارسطو میان شعر و نظم فرق گذاشته است. اصل شعر را در معنی و مضمون آن می‌جوید و صورت شعر را که مقید به وزن و قواعد دیگر نظم است، جزء ماهیت آن نمی‌شمارد و معتقد است که بسیاری از سخنان منظوم را که موضوع آنها فی‌المثل پزشکی و طبیعیات است، از جنس شعر نباید به شمار آورد(ناتل خانلری، پرویز، وزن شعر فارسی؛ ص۳و۴).

۵ ـ بهار، محمد تقی؛ دیوان اشعار؛ ج۲، ص۴۰۷}*

*منبع:

کتاب: زبان و نگارش فارسی/ نویسنده: حسن احمدی گیوی، دکتر اسماعیل حاکمی، شادروان دکتر یدالله شکری، شادروان دکتر سید محمود طباطبایی اردکانی/ انتشارات سمت/ چاپ پانزدهم ۱۳۷۸/ ص ۱۲۵ و ۱۲۶


  1. محمد گفت:

    خیلی خوب بود ممنون.

    متشکرم از حضور و نظر لطف شما نسبت به مطالب سایت
    همواره در پناه حق باشید

  2. امیر حسین گفت:

    من نفهمیدم تفاوت شعر ونظم چیست

    در نظم کلمات به صورت آهنگین در قالب وزن ارایه می گردند اما صور خیال و آرایه های ادبی همچون تشبیه و استعاره و … در آن وجود ندارد .
    در شعر علاوه بر چیده شدن کلمات در قالب وزن صور خیال و آر ایه های ادبی در آن وجود دارد و فضای شعر یک فضای شاعرانه است.

  3. زهرا جون گفت:

    عالی بوددددد دمتون گرم دوستان. و داداشا

    نظر لطف شماست
    ما هم از حضورتان خرسندیم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.