آخرین اخبار : 

مفاهیم بازار در صنعت بیمه(تعریف بازار، انواع بازار، مکعب بازار، سهم بازار، شرایط اقتصادی، دخالت دولت)

مفاهیم بازار در صنعت بیمه(تعریف بازار، انواع بازار، مکعب بازار، سهم بازار، شرایط اقتصادی، دخالت دولت)

کلیات بیمه

تعریف بازار و انواع بازار

{پرسشی که مطرح می‌شود این است که استنباط ما از بازار چیست؟ پاسخ این است: بازار تشکیل می‌شود از گروهی از مردم که در یک منطقه جغرافیایی اقامت دارند، که به نظر می‌رسد مصرف کنندگان کالای بخصوصی باشند. این تعریفی مبهم و کلی از بازار است که کلیه عوامل موثر بازار را در بر نمی‌گیرد و مطلوب به نظر نمی‌رسد. بنابراین توجه ما باید به طبقه‌بندی تعاریف و انتظارات خود از بازار جلب شود. بازار به بازار نظری، بازار موجود، بازار بالقوه و بازار آینده تقسیم می‌شود که تفاوتهایی با یکدیگر دارند.

۱ـ بازار نظری، از کلیه ساکنان یک بخش، یک منطقه جغرافیایی یا ساکنان یک کشور که توانایی مصرف کالای مورد نظر را دارند تشکیل می‌شود. بر مبنای این تعریف بازار نظری بیمه ترکیبی است از جامعه بیمه شدگان و تمام بیمه‌گران یک کشور به اضافه مردمی که به هر دلیلی بیمه نیستند. کسانی که بیمه نیستند خود به دو گروه تقسیم می‌شوند: گروهی که توانایی بیمه شدن دارند ولی به هردلیل بیمه نیستند؛ گروه دوم مطلقاً مشتریان بیمه تلقی نمی‌شوند. این گروه فاقد نفع بیمه‌پذیرند. نظیر ایلات و عشایر که مرتباً در حال کوچ هستند. [تا اینجا ص۱۵۹کتاب]

۲ـ بازار موجود، نمایانگر تعداد مردمی است که شرکت بیمه خاصی در یک لحظه از مقطع زمانی آنها را بیمه کرده است و بیمه‌نامه معتبر در دست دارند، با توجه به حجم حق بیمه شرکت (در مورد بیمه‌های اشخاص) به صورت کل سرمایه بیمه شده شرکت بیمه در یک لحظه از زمان بیان می‌شود.

۳ـ بازار بالقوه، بازاری است که منطقه بین بازار نظری و بازار موجود را می‌پوشاند. از بازار نظری کوچکتر و از بازار موجود بزرگتر است. بنابراین به توانایی و قدرت شرکت بیمه وابسته است که در جست و جوی مردم و شرکتهای فاقد بیمه باشد و در تمام رشته‌ها یا برخی رشته‌های بیمه فعالیت خود را گسترش دهد. هدف باید جلب رضایت مشتری باشد. شرکت بیمه در بازار رقابتی برای حفظ و نگهداری مشتریان موجود و به دست آوردن مشتریان جدید در جهت توسعه فعالیتهای بیمه‌ای باید با تجهیز امکانات خود خدمات بیمه‌ای مورد درخواست بیمه‌گذار را با کیفیت بهتر و مطلوبیت بالاتر به مشتریان خود عرضه نماید.

۴ـ بازار آینده، با توجه به تغییر و تحولات اجتماعی تکنولوژی و تمدن بشری از این زمان به بعد رخ خواهد داد. بنابراین استفاده از این تغییر و تحول بستگی مستقیم به عملکرد تک‌تک شرکتهای بیمه دارد. به هرحال بیمه‌گران نباید فقط به روشهای فنی و تکنولوژیکی بیندیشند بلکه باید این تفکر را دنبال کنند که با بازار مرموزی در آینده مواجه خواهند بود که هنوز ناشناخته است. شرکتهای بیمه باید سعی و تلاش کنند که برای حل معضلات و مشکلاتی که در آینده ممکن است برای صنعت بیمه پیش بیاید و آنها ناگزیراز مقابله با آنها هستند آمادگی لازم را داشته باشند. نباید فقط این تفکر حاکم باشد که متناسب با تغییرات روز ما نیز باید خود را هماهنگ کنیم. ضرب‌المثل معروفی می‌گوید: پیشگیری بهتر از درمان است.

مکعب بازار

از مکعب بازار هم برای کل بازار استفاده می‌شود. برای مثال، برای کل جمعیت کشور، کل درآمد، حق بیمه‌گران بخش خصوصی و غیره و برای بعضی از تقسیمات فرعی از این عنوان کمک گرفته می‌شود مثل تقسیمات فرعی یک صنعت، رشته‌های مختلف بیمه، گروه‌بندی جامعه بیمه‌گذاران و مشتریان و غیره.

۱ـ ظرفیت بازار: منعکس کننده اندازه، عظمت و بزرگی بازار است که تقسیمات فرعی کل بازار را از زبان آمار و اطلاعات به شرح زیر بیان می‌کند: [تا اینجا ص ۱۶۰ کتاب]

ـ مناطق جغرافیایی، تقسیمات منطقه‌ای بر مبنای قدرت خرید، تراکم جمعیت، تقسیمات منطقه‌ای بر اساس توزیع.

ـ تعداد سکنه، مجردها، متأهلان، شرکتها.

۲ـ پتانسیل بازار: بازار بالقوه‌ای است که نشان دهنده امکان توسعه و گسترش است و می‌تواند از طریق فروش انواع بیمه‌نامه‌های انفرادی و گروهی شرکتها در رشته‌های مختلف بیمه‌ای به بازار بالفعل تبدیل شود. برای مثال، فروش انواع بیمه به مردان، زنان، گروههای سنی معین، خانواده‌هایی که دارای درآمد در سطح خاصی هستند، شرکتها در اندازه‌های معین با فعالیتهای مشابه.

۳ـ حجم بازار: حجم بازار گویای میزان فعالیت صنعت بیمه به طورکلی یا بر اساس رشته ریسک است که سازمان نظارتی و کنترلی صنعت بیمه به طور ماهیانه، سه ماهه یا سالیانه به صورت میزان درآمد حق بیمه صنعت منتشر می‌کند.

سهم بازار

نشان دهنده بخشی از حجم بازار است که به تک‌تک شرکتهای بیمه تعلق می‌گیرد. عمدتاً به صورت درصد درآمد حق بیمه سهم شرکت از کل حجم حق بیمه بازار و همچنین بر اساس تک‌تک رشته‌های بیمه بیان می‌شود. اگر در شرایط عادی از طریق آمار و اطلاعات بازار به سادگی می‌توان ظرفیت بازار، حجم بازار، سهم هر شرکت بیمه از کل بازار و از هر رشته را از منابع رسمی شرکت بیمه از کل بازار و از هر رشته را از منابع رسمی قابل دسترسی استخراج کرد، دسترسی به پتانسیل بازار به سادگی امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل است که تجریه و تحلیل و تحقیق بازار اهمیت و جایگاه ویژه‌ای در رشته بازاریابی در صنعت بیمه دارد و به مثابه ابزار بسیار ضروری بازار بیمه باید به آن توجه لازم مبذول شود.

شرایط اقتصادی

از آنجا که شرکت بیمه ممکن است در بازارهای مختلف بیمه‌ای فعالیت کند و تعهداتی به صورت مستقیم و غیرمستقیم در بازار بیمه ملی کشورهای مختلف داشته باشد، ضروری است که از نحوه فعالیت روشهای صدور، قانون و مقررات حاکم بر بیمه ملی کشورهای مختلف اطلاعات کافی داشته باشد. دسترسی به این اطلاعات از طریق سازمان نظارتی و کنترلی بازار بیمه مورد نظر امکان پذیر است.

قبل از گسترش فعالیت در این بازارها شرکتهای بیمه باید خود را به اطلاعات لازم مجهز و هماهنگ با شرایط جغرافیایی کنند. میزان جمعیت و ساختار اقتصادی[تا اینجا ص ۱۶۱ کتاب] چندان دشوار نیست ولی این عوامل تأثیر مستقیم بر بازاریابی بیمه دارد. تصمیم‌گیری در جهت ایجاد تشکیلات فروش، شبکه توزیع، برنامه‌ریزی و آخرالامر سرمایه‌گذاری در بازار مربوط، به میزان بازده فعالیت در بازار مربوط وابسته است. بنابراین باید تمام عوامل مؤثر بازاریابی مورد ارزیابی دقیق قرار گیرند و سپس اقدام به بازاریابی و شروع به فعالیت شود.

دخالت دولت

در کلیه کشورها مقررات قانونی در جهت هماهنگی فعالیتهای اقتصادی برای انواع قراردادها وجود دارد.

برای هدایت امر بیمه و نظارت و کنترل صنعت بیمه در سه شکل مختلف فعالیت(ملی شده یا دولتی، نیمه دولتی و خصوصی یا آزاد) هر کشور مقررات و قوانین خاص بازار خود را دارد. در اغلب کشورهای دنیا برای شروع فعالیت بیمه‌گران شرایط خاصی وجود دارد که بیمه‌گر باید دارای آن شرایط و خصوصیات باشد تا پس از طی تشریفات قانونی فعالیت خود را آغاز کند. قوانین و مقررات ویژه‌ای هم برای فعالیت واسطه‌های بیمه نظیر نمایندگان و دلالان وجود دارد. صرف‌نظر از تفاوتهای موجود در بین کشورهای مختلف دنیا نتیجه کلی این است که بیمه‌گران، شخصیتهای حقوقی ثبت شده‌ای هستند که تحت نظارت و کنترل دولت فعالیت می‌کنند و باید مقررات حاکم بر صنعت بیمه کشور مورد نظر را رعایت نمایند. لحظه‌ای تفکر موجب می‌شود که اطلاعات و مقررات قانونی زیادی به ذهن برسد که سرمایه‌گذار در یک کشور ممکن است ملزم به رعایت آنها باشد. برای مثال، شروع به فعالیت در یک رشته جدید مستلزم دریافت مجوز از سازمان نظارتی و کنترلی است. تعرفه بیمه یا نرخ برای ریسکهای جدید قبل از اعمال باید به تصویب رسمی ارگان مسؤول برسد. موارد بالا نمونه‌ای بود از مقررات مختلفی که محدود کننده فعالیت جهانی بیمه است. البته قوانین و مقررات از یک کشور به کشور دیگر فرق می‌کند. افزون بر این، برخی انواع رشته‌های بیمه به منظور حمایت از منافع عمومی حتی برای شرکتهای بیمه دولتی اجباری است. از دیدگاه کلی، دولت از دو طریق در فعالیت صنعت بیمه دخالت می‌کند:

الف) دخالت دولت در فعالیت صنعت بیمه هر کشور طبق روال معمول شامل اعمال نظارت و کنترل به منظور تنظیم و هدایت امر بیمه از طریق اعمال مقررات قانونی و نظارتی بازار بیمه ملی است که در برگیرنده قوانین مربوط به فعالیت[تا اینجا ص ۱۶۲ کتاب] بیمه‌گران و بیمه‌گران اتکایی عضو بازار و اعمال مقررات مربوط به تمرکز بازار بیمه ملی و تعیین رشته‌های بیمه اجباری و نظایر آن است.
ب) دخالت دولت، دخالت دولت در سطح عملیاتی است که شامل مشارکت مستقیم دولت در فعالیتهای بیمه‌ای از طریق مالکیت یک یا چند مؤسسه بیمه و دریافت درصدی از فعالیتهای موسسات بیمه بازار داخلی به عنوان واگذاری اجباری است. نوع دیگر دخالت دولت انحصاری کردن کل بازار بیمه داخلی اعم از مستقیم و اتکایی یا اتکایی تنهاست. در این مورد، دخالت دولت در بازارهای بیمه‌ای به سه نوع بازار تقسیم می شود: ۱ـ بازار بیمه انحصاری؛ ۲ـبازار بیمه نیمه انحصاری؛ و ۳ـ بازار بیمه آزاد.

۱ـ بازار بیمه انحصاری: بازاری است که در آن تنها یک شرکت بیمه با مالکیت دولتی (حداکثر سهام متعلق به دولت) یا چندین شرکت دولتی با یکدیگر در بازار رقابت می‌کنند یا اینکه شرکتهای تخصصی دولتی در رشته‌های مختلف بیمه‌ای فعالیت دارند. بازار انحصاری ممکن است ابتدا به صورت انحصاری نظام یافته باشد یا به تدریج دولت با سلب فعالیت از بخش خصوصی، مؤسسات بیمه را خریداری و بازار را انحصاری کند. در نتیجه انحصاری بودن بیمه مستقیم در دست دولت، بیمه اتکایی نیز در دست دولت خواهد بود؛ چه از طریق تأسیس شرکت بیمه اتکایی مستقل دولتی و چه از طریق خود مؤسسات بیمه.

۲ـ بازار بیمه نیمه‌انحصاری: بازاری است که در آن فقط بیمه اتکایی انحصاراً اگر دولت نیز مالکیت شرکت بیمه‌ای را داشته باشد باید به طور آزاد با بخش خصوصی در بازار رقابت کند. هدف از ایجاد بازار با چنین ساختاری کنترل ارز بابت تأمین پوششهای اتکایی است. به همین منظور کشور‌هایی از این سیستم استفاده می‌کنند که دارای محدودیت منابع ارزی هستند. خرید پوشش اتکایی از بازارهای اتکایی بین‌المللی زمانی انجام می‌گیرد که ضرورت آن حتمی باشد. بیمه اتکایی در این نوع بازار از طریق تأسیس شرکت یا شرکتهای بیمه اتکایی دولتی انجام می‌گیرد.

۳ـ بازار بیمه آزاد : بازار بیمه آزاد بازاری است که بیمه مستقیم و بیمه اتکایی آزاد و عمدتاً در دست بخش خصوصی است. دخالت دولت در این نوع بازارها از طریق تأسیس شرکت یا شرکتهای بیمه دولتی (حداکثر با سهام دولتی)، شرکت یا شرکتهای بیمه اتکایی دولتی و دریافت واگذاری اتکایی اجباری در بعضی از رشته‌های بیمه از بیمه‌گران بازار به منظور حفظ نظم و اطمینان از فعالیت سالم بازار صورت می‌گیرد. رقابت آزاد بر بازار حاکم است. دخالت دولت فقط محدود به بعضی رشته‌ها به ویژه تأمین اجتماعی نظیر بیمه بهداشت و درمان، بیمه مستمری بازنشستگی و از کارافتادگی، بیمه بیکاری و بیمه‌های کارگری است. ضرورتاً ممکن است گاهی اوقات بعضی از رشته‌های بیمه اموال مثل بیمه آتش‌سوزی منازل مسکونی نیز شامل دخالت دولت شود. رقابت دولت با بخش خصوصی در شرایط متعارف و مساوی نیست زیرا دولت از تسهیلات ویژه‌ای نظیر معافیتهای مالیاتی و یارانه‌های مالی استفاده می‌کند در حالی که بخش خصوصی از این تسهیلات محروم است.

تأمین پوششهای اساسی برای آحاد جامعه با اخذ پوششهای تکمیلی از بخش خصوصی در این سیستم امکان‌پذیر است و بخش خصوصی به دولت کمک می‌کند.

بخش خصوصی معمولاً در موقعیت بهتری از دولت قرار دارد، اطلاعاتش به روز است، نیاز و خواست جامعه را می‌داند و می‌تواند در این زمینه به دولت کمک نماید.}۱

منبع:

۱ـ کتاب: کلیات بیمه /مولف: آیت کریمی/ انتشارات: پژوهشکده بیمه وابسته به بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران، تهران/ چاپ دوازدهم ۱۳۸۸/صص ۱۵۹ تا ۱۶۴

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.