آخرین اخبار : 

فلسفه آتش و جشن چهارشنبه‌سوری در آیین‌های ایرانی

فلسفه آتش و جشن چهارشنبه‌سوری در آیین‌های ایرانی

آتش

واژه و مفهوم جشن

{«جشن» واژه‌ای است بسیار کهن، که بار گرانی از معانی و سنت‌های دیرین را به دوش دارد. این واژه از ریشه ی «یز» (Yaz) ویسنای اوستایی (در سانسکریت «یج» و در فرس هخامنشی «ید» (Yad) و در پهلوی از یشن) مشتق شده که به معنی ستایش کردن است(پورداوود، ابراهیم، یسنا، جلد اول، ص۲۴).

بنابراین، واژه جشن که امروزه به جای عید و ایام خوشی به کار می‌رود، در قدیم برای اطلاق به مراسمی به کار می‌رفت که آیین‌های دینی را با سرور و شادمانی توأمان می‌ساخت. به عبارت دیگر، جشن یعنی ستایش و پرستش دینی همراه با سرور و شادمانی.}۱

…………………………………..

احترام به آتش نه آتش‌پرستی

{ایرانیان در چهارشنبه سوری، به افروختن آتش می‌پردازند. هم اکنون کردها و برخی از مردم اران و تاجیکستان نیز، دو بار در آخر سال بر بالای منازل خود آتش می‌افروزند. یکی در چهارشنبه‌ی آخر سال و دیگری در شب نوروز. آتش‌افروزی در ایرانیان پیش از اسلام در هنگام عید، در شب جشن نوروز بوده. پس از اسلام، چون مهاجمان به خاطر ناآگاهی از فلسفه‌ی آتش، با آتش‌افروزی مخالف بودند و آن را شرک می‌دانستند، ایرانیان به خاطر این که آداب و سنن نیاکان خود را فراموش نکنند، در روز چهارشنبه که برای مهاجمان تازی روزی نحس بود، آتش افروختند و این گونه قلمداد کردند که ما  می‌خواهیم نحسی این روز را بزداییم. بدین گونه آتش‌افروزی شب عید ایرانیان به روز چهارشنبه افتاد، اما برخی از اقوام ایرانی هم چون کردان شب عید نوروز نیز آتش می‌افروختند و هنوز هم می‌افروزند.

اکنون باید به فلسفه آتش افروزی در آیین‌های ایرانی بپردازیم. چون آتش، بزرگترین پاک کننده و در عین حال پاکترین و نورانی‌ترین اَخشیج است، از این رو، سمبول کیش زرتشتی به حساب می‌آید. برخی از ناآگاهان بر این باورند که چون زرتشتیان به سوی نور و آتش عبادت می‌کنند، آتش‌پرست هستند؛ حال آن که این باور اشتباه است، چرا که زرتشتیان به هیچ وجه آتش‌پرست نیستند، بلکه آتش را رمز و سمبول اهورامزدا می‌دانند. فردوسی والا، در این باره می‌فرماید:

      نگویی که آتش‌پرستان بُدند    /      پرستنده‌ی پاک یزدان بُدند     

      زرتشتیان، همیشه به یاد خداوند مزدای بی‌همتا هستند و او را نیایش می‌کنند و می‌گویند «اهورامزدای پاک را می ستاییم» و می‌گویند: «ای اهورامزدا از تو یاری می جوییم».

…آتشکده‌ها در ایران باستان، نه تنها جای عبادت، بلکه دادگاه، درمان‌گاه و دبستان هم بود. …در سرتاسر عصر ساسانیان، موبدان در آتشکده‌ها به دادرسی و داوری می‌پرداختند. همچنین بیماران جسمی و روحی در آتشکده‌ها معالجه می‌شدند و اطفال، دروس دینی و معنوی[تا اینجا ص ۱۵ ماهنامه] می‌آموختند. علاوه بر اینها، آتشکده‌ها مجهز به کتابخانه‌ی جامعی هم بودند که مورد استفاده‌ی باسوادان آن روز قرار می‌گرفت.}۲

…………………………………….

چهارشنبه سوری و قیام مختار

{چهارشنبه سوری در شهرستان ابهر و حومه با نام «چهارشنبه خاتون» شروع می‌شود… .

۱-چهارشنبه سوری و ترانه های ترکی آذری

…این اشعار به زبان ترکی آذربایجانی در ابهر خوانده می‌شود:

چخون داما آتون آتش فشنگی

قوون گیتسین تمام اهل فرنگی

بو چارشنبه که اولمشون جاودانه

امیر مختاردن قالموش نشانه

ترجمه فارسی:

بروید پشت بام و آتشفشانی کنید

تمام اهل فرنگ  را بیرون برانید

این چهارشنبه سوری که جاودانه شده

از امیر مختار نشانه مانده است.

۲-پیوند چهارشنبه سوری با قیام مختار ثقفی

الف ـ این که در اشعار فوق اشاره شده است که این جشن از امیر مختار نشانه است در اذهان مردم این شهر چنین ریشه دوانیده و معتقدند که مختاربن عبید در سال ۶۶ هجری در نظر داشت انتقام خون حسین(ع) را از قاتلان او بگیرد؛ لذا با یاران خود قرار گذاشت که اگر در کوفه شب چهارشنبه آتشی در بام‌ها افروخته شد، بدانید که من روز چهارشنبه بدین امر مهم قیام خواهم کرد. فردای آن شب در نزد من حاضر شوید.

گویند چون مختار دستور داد آتش‌ها افروخته شود، همه یارانش متوجه شدند که در فردای آن روز خروج نموده به جنگ و جدال مشغول خواهد شد.

ب ـ این که در اشعار فوق اشاره شده است که تمام اهل فرنگ را بیرون برانید، اشاره به بیگانگان است.

بدین ترتیب جشن چهارشنبه سوری یک قسم رنگ مذهبی به خود گرفته و تاکنون نیز در میان عوام مردم به همان قوت اصیله خود باقی است.

اما از جهت تاریخی و فرهنگی، بی‌شک این آتش‌افروزی، با اسلام و قیام مختار ثقفی یا علایق شیعی ربطی ندارد، بلکه یادگاری از دوران زرتشتیان قدیم است که آتش را به هر نحوی ودر هر مکانی بود، مقدس می‌شمردند و ستایش می‌کردن  که تا امروز نیز اثراتی از آن ستایش ها در اذهان مردم باقی مانده است.}۳

………………………….

منابع

۱ ـ منبع: ماهنامه حافظ شماره ۱ ، فروردین ۱۳۸۳ / مدیر مسئول و سردبیر: پروفسور سید‌حسن امین/ ناشر: انتشارات دایرة‌المعارف ایران‌شناسی، تهران/ نام مقاله: جشن‌های ملی بهمنگان، سده و نوروز/ نویسنده مقاله: دکتر محمدرضا بیگدلی/ ص ۱۲

۲ـ منبع: ماهنامه حافظ شماره ۱ ، فروردین ۱۳۸۳ / مدیر مسئول و سردبیر: پروفسور سید‌حسن امین/ ناشر: انتشارات دایرة‌المعارف ایران‌شناسی، تهران/ نام مقاله: چهارشنبه سوری (بحثی پیرامون فلسفه ی آتش در آیین های ایرانی)/ نویسنده‌: دکتر فاروق صفی‌زاده/صص ۱۵ و ۱۶   

۳ـ منبع: ماهنامه حافظ شماره ۱ ، فروردین ۱۳۸۳ / مدیر مسئول و سردبیر: پروفسور سید‌حسن امین/ ناشر: انتشارات دایرة‌المعارف ایران‌شناسی، تهران/ نام مقاله: «چهارشنبه سوری در ابهر»/ نویسنده مقاله: ابوالمعالم غلامحسین فخیمی ابهری/ ص ۱۷

چاپ مطلب

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.