آخرین اخبار : 

منشأ و قدرت شاهان صفوی

منشأ و قدرت شاهان صفوی

قدرت صفویه

{منشأ خاندان صفویه هنوز هم در پرده‌ای از ابهام فرو رفته است. هینتس در مورد مهاجرت ادعایی فیروز‌شاه از یمن به آذربایجان صحبت کرده و این را نشانه‌ای از منشأ عربی خاندان صفوی به حساب آورده است۱. آیالون ادعا کرده که صفویه ترک بوده‌اند. کسروی بعد از بررسی دقیق شواهد بدین نتیجه رسیده است که صفویه ساکنین بومی ایران و از تبار خالص آریایی (ایرانی) بوده‌اند؛ معذلک به آذری که نوعی از ترکی و زبان بومی آذربایجان است، تکلم می‌کرده‌اند. تنها مورد مبهم برای کسروی این بود که آیا خاندان صفوی برای مدتی طولانی در آذربایجان ساکن بوده‌اند یا از کردستان مهاجرت کرده‌اند. در این اواخر توگان به بررسی مجدد شواهد پرداخت و چنین نتیجه گرفت که اجداد صفویه احتمالاً هنگام فتح مناطق اردبیل، ارّان۲، مغان وداربوم در سال ۱۰۲۵ / ۴۱۵-۶     توسط امیر روادی کرد، مَملان بن وَهسودان۳ همراه وی بوده‌اند.

چرا دربارهٔ منشأ این سلسله مهم که هویت ایرانی را دیگر بار زنده کرد و بعد از هشت قرن و نیم فرمانروایی سلسله‌های بیگانه یک کشور مستقل ایرانی تأسیس کرد، تا این حد سردرگمی وجود دارد؟ این از آن روست که صفویه، همین که با استفاده از نیروی پویای یک ایدئولوژی خاص به قدرت دست یافتند، عمداً به محو کردن شواهدی در مورد منشأ خود آغازیدند که ممکن بود باعث ضعف کارآیی این ایدئولوژی شود و پایه‌هایی را که این ایدئولوژی بر آن استوار بود مورد سؤال قرار دهد. برای درک اینکه صفویه چرا و چگونه شواهد در مورد منشأ خود را تحریف کردند، ابتدا باید در مورد دعوی صفویه و پایه‌هایی که قدرت شاهان صفوی بر آن استوار بود، اطلاع کافی داشته باشیم.

قدرت شاهان صفوی بر سه پایهٔ مشخص استوار بود: اول نظریهٔ حق الهی پادشاهان ایرانی، و این حق بر این اساس مبتنی بود که این پادشاهان از «فر ایزدی» برخوردارند. این نظریهٔ باستانی که متعلق به دوران قبل از اسلام بود، با تمام شکوه قبلی‌اش به کار گرفته شد و در هیأت جدید آن که فرمانروا «سایهٔ خدا بر روی زمین» (ظل الله فی الارض) است، مجدداً ظاهر شد؛ دوم، ادعای شاهان صفوی بود مبنی بر اینکه آنان نمایندهٔ مهدی(ع) بر روی زمین هستند که دوازدهمین و آخرین امام شیعیان اثنی عشری است که در ۸۷۰ / ۲۵۵   غایب شد و بازگشت وی پیام‌آور روز داوری است؛ سوم، مقام پادشاهان صفوی به عنوان مرشد کامل پیروان طریقت صوفیه که به نام صفویه شناخته شده‌اند.}*

ارجاعات:

۱- ر.ک. والتر هینتس، «تشکیل دولت ملی در ایران، حکومت آق قویونلو و ظهور دولت صفوی» ترجمه کیکاوس جهانداری (بهمن ۱۳۴۶ – نشریهٔ کمیسیون معارف)، ص۳ و ۱۶۱ –م.

۲ـ یااَرّان، منطقه ای در آذربایجان –م.

۳- ابو منصور شرف الدین مملان بن وهسودان از امرای سلسلهٔ معروف به وهسودانیان یا روادیان که بر ناحیه‌ای شامل بر طارم، شمیران، تبریز، مراغه، و گنجه حکومت داشتند. امارات مملان از ۴۵۰ تا ۵۱۱ ق. بوده است – م.

منبع:

* کتاب: ایران عصر صفوی/ نویسنده: راجر سیوری/ مترجم: کامبیز عزیزی/ انتشارات: نشر مرکز، تهران/ چاپ شانزدهم ،۱۳۸۶ / ص ۲

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.