آخرین اخبار : 

اصول عقاید آیین مانی

اصول عقاید آیین مانی

{آیین مانی مجموعهای از معتقدات ایرانی و بابلی با عوامل مذهبی بودایی و مسیحی است. در این آیین نوعی عرفان نیز که از معتقدات بودایی و هندو سرچشمه گرفته است دیده می شود. [تا اینجا صفحه ۲۰۷ کتاب]…طبق معتقدات مانوی مبدأ عالم دو زروان است (زیرنویس: زروان به لغت به معنی ازلیت است و آن را زروان بزرگ می‌نامیدند و فرقه‌ای آن را می‌پرستیده‌اند و به زروانیه معروف بوده‌اند. بعضی از علمای میتولوژی معتقدند که عده زیادی از ایرانیان قدیم زروان آکرن را می‌پرستیده‌اند که آهورامزدا و اهریمن زرتشتی از این ازلیت بی‌آغاز و انجام به وجود خواهند آمد. ر.ک. به کتاب MythoIogie تألیف Geruzez  چاپ سیزدهم ، پاریس ، Hachetle 1827 ایضاً ر.ک. به کتاب «مزداپرستی در ایران قدیم»،ص ۱۲۳) یکی نور و دیگری ظلمت. عالم مخلوطی است از نیک و بد، و زشت و زیبا. بشر نیز خود مجموعه‌ای از جسم و جان یا شر و خیر است. لازم است برای نجات این جان آدمی «که در سراچه ترکیب تخته بند تن است» اقدام نمود.

موقعی که تمام روانها بی‌شائبه و پاک شدند به جایگاه اصلی خود در آسمان نور و روشنایی خواهند رسید.

مانی در آیین خود درباره مبدأ عالم و خلقت انسان و جهان به معتقدات زرتشتی و یهود نظر دارد، و با مختصر تغییری داستان آفرینش عالم و آدم را از تورات نقل می کند( با این تفاوت که در دین او آفریدگار ، دیگر یهوه خدای یهود نیست) و موضوع آدم و حوا و میوه درخت معرفت به خیر و شر را با اندک تغییری از معتقدات تورات در آیین خود وارد می‌نماید.

با وجود این ، مانی خود دین یهود را بی‌اساس و یهودیان را گمراه محض می‌داند و نیز آن عیسی را که به دار آویختند مسیح نورانی آسمانی نمی‌داند. به نظر او کتاب «عهد قدیم»اثر فرمانروای اهریمنی ظلمت و تاریکی بوده و نوشته‌های سن پول مسیحی نیز کمترین ارزشی ندارند؛ و عیسی مسیح پیغامبری بوده که زندگی جسمانی و مرگ او امری ظاهری بیش نبوده است.

مانی خود را فارقلیط که عیسی خبر داده بود اعلام می‌کرد و خود را آخرین آورنده حقایق آسمانی می‌خواند و مدعی بود که کارهای مسیح را کامل خواهد کرد و مردم را نجات خواهد داد.

به عقیده مانی عیسی مسیح روحی معنوی بود که خود را به لوث ماده آلوده نکرد و به قالب مادی در نیامد و و بنابراین به دار آویخته نشد و برای بشریت برخلاف آنچه که مسیحیان می‌گویند رنجی متحمل نگردید.

برای نشان دادن تأثیر مسیحیت در آیین مانی کافی است صورت خارجی آیین مزبور را در نظر بگیریم، در این حال خواهیم دید که تشکیلات مذهبی این آیین از روی کلیسای مسیحی ساخته شده و راهبری «صدیقون»و پیروی «سماعون»(دو قسم پیروان مانی) از آنان، جز تقلیدی از تشکیلات «کشیشان»و«مسیحیان» نیست. مانویان هر یکشنبه برای نماز هفتگی جمع می‌شدند و سرودها [تا اینجا صفحه ۲۰۸ کتاب] می‌خواندند و کتاب آسمانی از طرف صدیقون قرائت می‌شد که همه این اعمال و آداب، شبیه اعمال مذهبی مسیحیان بود.

بالاخره آیین مانی ترکیبی است از آیین زرتشت و آیین مسیحی که در آن ، آیین زرتشت به مثابه اساس و بنیان و آیین مسیحی در حکم صورت و شکل خارجی است.

تأثیر و نفوذ آیین بودا و معتقدات هندو نیز به نوبه خود در آیین مانی قابل ذکر است. نزدیکترین پیروان مانی به او یعنی صدیقون که راهبران دینی و کشیشان آن آیین محسوب می‌شدند ریاضتها و محرومیتهای سختی را متحمل می‌شدند، و خوردن غذاهای حیوانی و لبنیات را بر خود حرام کرده بودند، و مانند معتقدین به اهیمسا موظف بودند که حیات تمام جانداران را محترم شمرده هیچ موجودی را اعم از انسان و حیوان بی‌جان نسازند، و زندگی دور از لذایذ مادی داشته باشند، و از زن و هوسها و تمایلات بیهوده اجتناب نمایند.

از دو دسته پیروان مانی یعنی صدیقون و سماعون دسته اول از زناشویی و صرف مشروبات الکلی و خوردن گوشت (به جز ماهی) پرهیز می‌کردند و موظف بودند از جادوگری و بت‌پرستی و پلید کردن عناصر پاک و دروغگویی و نادرستی و آزمندی جدّاً اجتناب ورزند. سماعون در اختیار کردن همسر آزاد بودند و زندگانی عادی داشتند، ولی موظف بودند از هر گونه کژی و نادرستی اجتناب ورزند و صدیقون را دوست بدارند، نماز بگزارند، روزه بگیرند و از منهیات بپرهیزند.

فرایض ده‌گانه که سماعون مکلف به انجام آنها بودند، به قرار زیر بوده است: ترک بت‌پرستی و اجتناب از دروغ و بخل و لئامت و قتل و دزدی و زنا و سحر و ساحری، و احتراز از شک و تردید در اصول دینی، و پرهیز از تسامح در اعمال زندگانی. در اواخر قرن پنجم میلادی یکی از پیروان مانی به نام مزدک به تبلیغ مذهب دیگری پرداخت. «مزدک نیز عقیده نزاع بین نور و ظلمت را تصدیق و ترویج نمود و درباره رسیدن به سعادت یا خیر اکمل گفت تمام جنایات از قبیل کینه و نفاق و جنگ به علت شهوت به زن و حرص به مال بروز می‌کند و باید آن شهوات را تسکین کرد و راهش این است که آن دو در بین مردم مشترک گردد»(ایران از نظر خاورشناسان، ص ۸۱) آیین مانی از طرف تمام مذاهبی که سنتز و نتیجه ترکیب آنها بود مورد حمله و در معرض نابودی قرار گرفت، و پس از آنکه از ایران طرد شد در ترکستان ، مغولستان و چین و همچنین سوریه و مصر [تا اینجا صفحه ۲۰۹ کتاب] و الجزیره منتشر گردید. این آیین هر چه بیشتر در مغرب زمین پیش می‌رفت بیشتر شکل فلسفه و رنگ مسیحیت به خود می‌گرفت.

قدیمی‌ترین محل توسعه مانویه در خاور زمین، قطعه ترکستان چین بوده که شهر تورفان مرکز آن شمرده می‌شده است؛ در این شهر اخیراً اوراقی کشف شده که به شناسایی مانی و آیین او کمک کرده است.(زیرنویس: اوراق مکتشفه عبارت است از اوراق جدا شده و شیرازه گسسته‌ای که به همت هیئتهای علمی آلمانی ، انگلیسی، روسی در سنوات بین ۱۹۱۲۱۹۱۴ در خرابه‌ها و ریگزارهای شهر تورفان که واقع است در یک قسمت از صحرای گبی ترکستان خطا کشف شده … این اوراق صفحات پاره شده‌ای است که بعضی از آنها مصور و مذهّب است و به خطوط مختلفه پهلوی سغدی و ایغوری است قسمتی از کتاب (شاپورگان) مانی در بین این کتاب است… در آثار مکتشفه نام مانی دیده می‌شود و چیز تازه‌ای که از این اوراق پیدا شده و نوشته‌های برخی از متقدمین را تأیید کرده این است که گویا مانی دو نوع تعلیمات داشته است نوعی از آن فلسفی و عالی که مختص صدیقون و طبقات عمده مانویان بوده و نوع دیگر مربوط به طبقات دیگر مردم از سماعون و سایر هواخواهان ، و این قسم اخیر از قسمت اول سهل تر و دارای جنبه ادبی و ذوقی و بسی سهل‌التناول می‌باشد. (ر.ک. «زندگی مانی»ص ۱۹۲۰) چنانکه ذکر شده از آیین مانی، ابتدا، در مغرب زمین استقبال گردید(زیرنویس: سنت اوگوستن روحانی معروف مسیحی ابتدا نه سال در زمره صدیقون درآمد و سپس از آن دین برگشت و کتابی در رد آیین مانی نوشت.) ولی پس از آنکه (از سال ۳۷۰ میلادی به بعد) در رم طرفداران زیادی پیدا کرد به تدریج مخالفین آن احساس خطر نمودند، چنان که در شهر روم پاپ اعظم به همراهی دولت به مقابله و منازعه سختی برخاست؛ والانتین سوم فرمان تبعید مانویان را صادر نمود و ژونستینین مجازات اعدام برای آنان مقرر داشت و در شمال آفریقا قتل عام مانویان به حیات آنان پایان داد.

در قرن یازدهم، معتقدات مانوی توسط جمعی به نام «آلبی ژواها» (کاتارها) در کشور فرانسه منتشر گردید ولی کاتولیک های مسیحی برای مقابله و نابود ساختن آن جمع ، اردویی تشکیل دادند و به تحریک پاپ در سالهای  ۱۲۰۹۱۲۲۹ اموال و املاک گروههای مزبور را مصادره و تاراج نمودند. بالاخره با سقوط قلعه آلبی ژواها در «مونت سگور» و بر اثر زجر و کشتارهای بی‌دریغ، پیروان معتقدات مزبور به کلی نابود گردیدند و بدین ترتیب آخرین تمایلات مانوی در مغرب زمین از میان رفت.[تا اینجا صفحه ۲۱۰ کتاب]}۱

ارجاعات:

۱ـ کتاب: نظری در تاریخ ادیان/ مولف: دکتر علی اکبر ترابی/ چاپ اول، تهران، ۱۳۸۸ /انتشارات فروزش/ صص ۲۰۷،۲۰۸،۲۰۹،۲۱۰

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.