آخرین اخبار : 

پیوند دوباره تجار و روحانیون پس از رضاخان (اختیارات آرتور میلسپو)

پیوند دوباره تجار و روحانیون پس از رضاخان (اختیارات آرتور میلسپو)

ایران در طی جنگ جهانی دوم به اشغال متفقین درآمد و رضاخان نیز به تبعید برده شد. رضاخان در دوران حکومتش با  بکارگیری حربه زور به ستیز با نهاد دین برخاست و تقریبا از آغاز شاهنشاهی او تا حوادث مربوط به اجرای قانون کشف حجاب بیشتر علمای بزرگ یا حذف شدند و یا به خارج از کشور رفتند و یا راه سکوت اتخاد کردند. اما پس از رضاخان فضای خوبی برای بازگشت علما بوجود آمد. در این زمان محمدرضاشاه پهلوی به سلطنت ‌رسید و چهره‌هایی چون محمدعلی فروغی، علی سهیلی و سپس احمد قوام به عنوان نخست‌وزیرهای برگزیده شده توسط نمایندگان مجلس یکی پس از دیگری تشکیل کابینه دادند اما هر کدام پس از گذشت چند ماه، به دلیل ناتوانی در حل مشکلات اقتصادی و سیاسی، استعفای خویش را تقدیم مجلس نمودند و دولتشان منحل گردید. در این زمان بخشی از نخبگان حاکم این بحث را پیش کشیدند که باید از کشورهای دیگر مدیرانی را برای اداره امور کشور برگزید و دولت انگلیس نیز به دلیل ترس از برنامه‌های اصلاحی پیشنهاد شده از سوی حزب توده (اصلاحات کمونیستی)، خواستار اجرای یک سری اصلاحات اقتصادی و اجتماعی فراگیر در ایران شد و به شدت از طرح بکارگیری مستشاران خارجی بخصوص آمریکایی در ایران حمایت کرد. وقتی علی سهیلی برای بار دوم مأمور تشکیل کابینه گردید با توجه به خواست برخی از نخبگان سیاسی و فشار نمایندگان انگلیس مجبور شد که دکتر میلسپو را  در راستای تحقق برنامه‌های اقتصادی در ایران به کار گمارد. در این زمان مالکین بزرگ نیز از طرح تقسیم زمین‌های کشاورزی تحت مالکیت‌شان که ناشی از اصلاحات پیشنهادی از سوی حزب توده بود به شدت می‌هراسیدند. طرح مالیات بر درآمد پیشنهادی از سوی دکتر میلسپو نیز مزید بر علت شد تا مالکین و تجار برای رویاروی با برنامه‌های اصلاحی حزب توده و دکتر میلسپو به روحانیون متوسل شوند. چرا که از طریق روحانیون می‌توانستند به رویارویی خویش با حزب توده و میلسپو رنگ اعتقادی بخشند و  مردم را نیز همراه خویش کنند. متن زیر از کتاب «بحران دموکراسی در ایران ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲» انتخاب شده تا مورد استفاده علاقه‌مندان قرار گیرد. (مدیریت وبسایت ظفرمند )

{دکتر میلسپو طبق قانونی که در ۲۱ آبان ۱۳۲۱ به تصویب مجلس رسید، به عنوان رئیس کل دارایی ایران برای مدت پنج سال تعیین و از اختیارات وسیعی در زمینه تنظیم امور مالی، مسایل تأمین خواربار و کمبودها، تثبیت قیمتها، [تا اینجا صفحه ۱۵۳ کتاب] بهبود وضع حمل و نقل، تعدیل بودجه برخوردار گردید. میلسپو در بهمن ۱۳۲۱ وارد ایران شد ولی از آنجا که احساس کرد به میزان کافی برای مقابله با مسایل یاد شده مجهز نمی‌باشد، خواستار توسعه اختیارتش و تسری آن به امور اقتصادی شد. [تا اینجا صفحه ۱۵۴ کتاب]

… در ۱۳ اردیبهشت ۱۳۲۲ اختیارات وسیعی به میلسپو جهت اداره اقتصاد کشور با هدف کاهش و تثبیت قیمتها داده شد. تقریبا سه هفته بعد میلسپو لایحه مالیات بر درآمد را به مجلس تقدیم کرد که مخالفت نمایندگان و قشرهای سرمایه‌دار را در پی داشت و یک بار دیگر بازار در تهران و تبریز بسته شد. تعطیل بازار همچنین به بازداشت آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی مربوط می‌گردید که طبق تحقیقات سازمان اطلاعات انگلیس، عضو برجسته یکی از سازمانهای هوادار آلمان در ایران بود. در این دوره فعالیت سیاسی و ابراز ناخشنودی بازاریان با احیای مجدد مذهب در هم آمیخته شد.

پیوندهای سودمند دوجانبه‌ای که دیگر بار بین تجار و روحانیون جان گرفته بود، به هنگام دیدار آیت‌الله حسین قمی از ایران در تابستان ۱۳۲۲ نیز نمودار گردید. آیت‌الله قمی که از زمان وقایع مشهد در ۱۳۱۴ در عراق سکونت گزیده بود، یک سلسله تقاضاهایی را عنوان کرد که با پاسخ مساعد دولت مواجه شد. این تقاضاها لغو ممنوعیت حجاب که از سال ۱۳۱۵ تحمیل شده بود، سپردن مدیریت حوزه‌های علمیه و اوقاف به روحانیون، تعطیل مدارس مختلط، و گنجانیدن دروس مذهبی در برنامه تحصیلی را شامل می‌شد. طبق گزارش مطلعان دیدار وی هیجان درخور ملاحظه‌ای در میان مردم بوجود آورد و «همه جا جمعیت وسیعی به استقبال وی می‌آمد». (بولارد به وزارت خارجه بریتانیا، ۹ ژوییه ۱۹۴۳، fo 371 ep 35072   ؛ رهبر ، ۱۲ تیر ۱۳۲۲) [تا اینجا صفحه ۱۵۵ کتاب]

به روایت بولارد، بازرگانان شور و حرارت خاصی در حمایت از قمی و تبلیغ پیرامون دیدار او نشان دادند. شماری از ثروتمندترین تجار به دیدن وی رفتند و «اتاق بازرگانی علاوه بر تأمین هزینه استقبال او، طی اعلامیه‌ای از مردم خواست که رهسپار دیدار وی شوند».( بولارد به وزارت خارجه بریتانیا، ۹ ژوییه ۱۹۴۳، همانجا)

قشرهای سرمایه‌دار از طریق پرورش پیوندهای خود با روحانیون قصد داشتند که حرمت مالکیت خصوصی را در مقابل هر اقدامی در زمینه توزیع درآمد که ممکن بود آن را به زیر سوال بکشاند، محفوظ نگاه دارند. از نظر این اقشار تقدیم لایحه مالیات بردرآمد چنان اقدامی بشمار می‌آمد و برای آنان این امر در مخالفت شدید نمایندگان مجلس با لایحه مزبور بازتاب یافت.

پس از بیست و چهار هفته لایحه مالیات بر درآمد در نتیجه فشار زیاد و اولتیماتوم میلسپو به صورتی تعدیل یافته تصویب گردید. میلسپو تهدید کرده بود که اگر نمایندگان همکاری نکنند وی استعفا خواهد داد.[تا اینجا صفحه ۱۵۶ کتاب]}۱

 

ارجاعات:

۱ـ کتاب: بحران دموکراسی در ایران ۱۳۲۰ – ۱۳۲۲ / نوشته: فخرالدین عظیمی/ ترجمه: عبدالرضا هوشنگ مهدوی، بیژن نوذری/ انتشارات آسیم  ، چاپ سوم ۱۳۸۷ ، تهران / صفحات ۱۵۳ تا ۱۵۶

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.