آخرین اخبار : 

تأثیر غذا و تغذیه بر اخلاق و رفتار انسان از دیدگاه اسلام

            تأثیر غذا و تغذیه بر اخلاق و رفتار انسان از دیدگاه اسلام

              غذا 2

« آیا غذا و تغذیه بر اخلاق و رفتار آدمی مانند خوش اخلاقی و بد خلقی ، شجاع و ترسو شدن ، نیکو و بد کردار شدن و … تأثیر می گذارد ؟

پاسخ :

با نگاهی به آموزه های دینی ، می توان دریافت اخلاق و رفتار آدمی به طور مستقیم و غیر مستقیم تحت تأثیر غذا قرار دارد ، با نگاه جهان بینی الهی و نوع رابطه بین خدا و انسان و هدف خلقت او ، این موضوع بیش تر قابل درک می باشد ، زیرا غذا یکی از عواملی است که می تواند انسان را از رسیدن به کمال و سعادت یاری رساند . به همین جهت است که خداوند وجه تمایزی بین تغذیه کافران و مومنان قائل شده است . قرآن کریم در مورد کافران می فرماید :

وَالَّذِینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ وَیَأْکُلُونَ کَمَا تَأْکُلُ الْأَنْعَامُ وَالنَّارُ مَثْوًى لَّهُمْ ﴿ سوره محمد / آیه ۱۲﴾

کافران از متاع دنیا بهره می برند و غذا می خورند همان گونه که چارپایان می خورند .

در این آیه یکسان دانستن خوردن کافران با حیوانات بی شعور ، حاکی از تأثیر پذیری بعد معنوی و روحی تغذیه است . حیوانات علف می خورند بدون آنکه به پاکی یا ناپاکی ، حلال یا حرام بودن ان بیندیشند ، پس طبیعی است که کافران نیز اینگونه هستند و فرجام بدی در انتظارشان نشسته که هر چه فربه تر می گردند به مرگ نزدیک تر می شوند . ( ر.ک . تفسیر نمونه ، ج ۲۱ ، ص ۴۳۴ )

اما افراد مومن غذا می خورند تا توان گیرند و خداوند را ستایش کنند و رفتارشان را بر اساس دستورات الهی تنظیم نمایند .

کُلُوا مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا ( سوره مومنون / آیه ۵۱ )

از غذا های پاکیزه بخورید و کار نیک و شایسته انجام دهید .

ای آیه به ارتباط نزدیک بین تغذیه پاکیزه و عمل صالح اشاره دارد .

إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوَالَ الْیَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَیَصْلَوْنَ سَعِیرًا ﴿ سوره نساء / آیه ۱۰ ﴾

کسانی که اموال یتیمان را به ستم می خورند ، ( در حقیقت ) تنها آتش می خورند ؛ و به زودی در شعله های آتش جهنم می سوزند .

خوردن مال یتیم آتشی است که به جان خورنده اش افتاده است و این همان تأثیر غذای حرام در روح و روان آدمی است .

تقسیم بندی غذاها به غذای حلال ، حرام ، مستحب و مکروه ، و دستور به مصرف غذاهای طیّب و پاکیزه و پرهیز از غذاهای حرام و رجس و خبیث ، بر اساس این نگرش الهی قابل توجیه است . چون غذاهای پاکیزه و حلال ، پالایش و آراستگی روح و روان و اخلاق و رفتار را در پی دارد . غذاهای خبیث و حرام ، رفتارهای ناشایست را به دنبال خواهد داشت .

اصحاب کهف که دغدغه دین و معنویت خود را داشتند ، وقتی از خواب بیدار شدند ، به دنبال غذایی بودند که پاک و سبب خاموش شدن نور الهی در وجودشان نگردد .

فَلْیَنظُرْ أَیُّهَا أَزْکَى طَعَامًا فَلْیَأْتِکُم بِرِزْقٍ مِّنْهُ ( سوره کهف / آیه ۱۹ )

پس باید بنگرد که کدام طعام ، پاکیزه تر است و از آن ، غذایی برای شما بیاورد .

غذاهای طیب و پاک چون باران پاکیزه ای است که بر زمین پاک می بارد و در آن سبزه های تازه و گل های خوش بو می رویاند .

بر خلاف غذاهای خبیث و حرام مانند گوشت خوک ، شراب که به عنوان ابزاری در دست شیطان است و برای گمراهی انسانها به کار گرفته می شود .

إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَن یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاء فِی الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ وَیَصُدَّکُمْ عَن ذِکْرِ اللّهِ وَعَنِ الصَّلاَةِ ( سوره مائده / آیه ۹۱ )

شیطان می خواهد به وسیله شراب و قمار ، در میان شما دشمنی و کینه ایجاد کند و شما را از یاد خدا و از نماز باز دارد .

امام حسین (ع) هنگامی که آن همه پستی و ناهنجاری مردم کوفه را دید که شمشیر به روی حجت خدا و فرزندان پیامبر (ص) کشیدند ، به علت آن همه پستی اشاره کرده و خطاب به ایشان فرمود : « قد مُلِئت بُطونُکم مِن الحرام ؛ شکم های شما از حرام پر شده است » . ( فرهنگ سخنان امام حسین (ع) ، محمد دشتی ، ص ۳۳۶ ، حدیث ۱۹۰ )

تحریم شیر دایه ها و زنان شیر ده بر حضرت موسی (ص) به خاطر تأثیرگذاری آن شیرها به عنوان غذا ، بر روح و روان حضرت موسی بود .

وَحَرَّمْنَا عَلَیْهِ الْمَرَاضِعَ مِن قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلَى أَهْلِ بَیْتٍ یَکْفُلُونَهُ لَکُمْ وَهُمْ لَهُ نَاصِحُونَ ﴿۱۲﴾

و از پیش شیر دایگان را بر او حرام گردانیده بودیم پس [خواهرش آمد و] گفت آیا شما را بر خانواده‏اى راهنمایى کنم که براى شما از وى سرپرستى کنند و خیرخواه او باشند .

در فقه نیز شیر دایه های کم عقل ، غیر شیعه دوازده امامی ، بد صورت ، بد خلق و زنازاده مکروه شمرده شده است . ( توضیح المسائل ، امام خمینی (ره) ، مسئله ۲۴۸۸ )

با توجه به تمامی این دلایل است که قرآن می فرماید :

فَلْیَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَى طَعَامِهِ ﴿۲۴﴾

انسان باید به خوراکش بنگرد .

کلمه نظر در آیه شریفه به معنای نگاه سطحی نیست ، که ببینید آیا غذا گرم است یا سرد ، کم است یا زیاد ، مرغ است یا ماهی ، و … . بلکه مراد نگاه با تفکر و علم و پژوهش است ، یعنی به حلال ، حرام ، طیّب ، خبیث بودن غذا بنگرد .

امام رضا (ع) در یک سخن گهربار این گونه به تأثیر گذاری غذا بر اخلاق و رفتار اشاره می کند :

« وَ اعلَم اَن قُوّة النَّفوسِ تابِعَةٌ لِاَمزجِة الاَبدانِ ـ بدان که نیرو و توان روح و روان ، تابع مزاج های بدن ها می باشند » . ( طب و بهداشت ، ص ۱۸۶ )

توضیح آن که مراد از « نفوس » یعنی روح و روان انسان ها که به تن و جسم آنان تعلق دارد . به هر اندازه که مزاج سالم تر باشد ، نیروی روح و روان نیز سالم تر و کامل تر است ، و قوای انسانی مانند قوّه تفکر ، حواس و اعضا ، بهتر کار می کنند . در حقیقت شعار « روح سالم در بدن سالم » بر گرفته از این روایت است . ( طب و بهداشت ، ص ۱۸۷ و ۱۸۸ )

در این روایت رمز سلامتی روح و جسم و تأثیر پذیری این دو از غذا در یک رابطه منطقی این گونه تبیین شده است :

سلامتی روح و روان می تواند تابع سلامتی جسم باشد و سلامتی بدن نیز می تواند تابع غذا و تغذیه سالم باشد ، پس سلامتی روح و روان ، می تواند تابع غذا و تغذیه سالم باشد .

نحوه تأثیر گذاری

تءثیرگذاری غذا و تغذیه بر اخلاق و رفتار به دو نوع مستقیم و غیر مستقیم قابل بیان است :

گاه انسان بر اثر سوء تغذیه ، دچار ضعف جسمانی شده در نتیجه دچار افسردگی ، ضعف اعصاب ، بد خلقی و بی حوصلگی می شود . گاه نیز طبیعت غذا از نوع حلال و پاکیزه یا حرام و خبیث و افراط و تفریط در تغذیه اثر خود را بر جای می گذارد . به چند مصداق که در روایات آمده بسنده می کنیم :

۱ ـ گوشت اگر به اندازه نیاز بدن خورده شود ، در خوش اخلاقی ، اعتماد به نفس و شجاعت تأثیر می گذارد ولی افراط در آن موجب قساوت قلب می شود .

۲ ـ شیر موجب شکیبایی ، مهربانی ، آرامش و روحی لطیف می شود .

۳ ـ عسل ، شفا بوده و موجب رشد حافظه و پاک دلی می گردد .

۴ ـ عدس ، رقت قلب می آورد .

۵ ـ انگور ، غم و اندوه را از بین می برد و افسردگی را به شادابی تبدیل می کند .

۶ ـ خرما ، صبر و بردباری را در پی دارد .

۷ ـ زیتون حافظه را تقویت می کند .

۸ ـ سیب ، موجب تقویت اعصاب و رنگ رخسار می شود .

۹ ـ انار ، تقویت اعصاب ، را در پی دارد .

۱۰ ـ افراط در خوردن پنیر ، موجب کند ذهنی می شود .

۱۱ ـ خوردن گوشت خوک ، موجب بروز صفات ناپسند مانند بی غیرتی می گردد .

۱۲ ـ هلیم ، نشاط عبادت را افزون می کند » ۱ .

 

منبع :

کتاب « غذا و تغذیه در آموزه های دینی و یافته های علمی » / نویسنده « مصطفی آخوندی » / تهیه کننده « پژوهشکده تحقیقات اسلامی / نشر « قم : زمزم هدایت / چاپ دوم زمستان ۱۳۸۸ / چاپ سپهر

۱ ـ کتاب « غذا و تغذیه در آموزه های دینی و یافته های علمی » ، صفحات ۲۴ و ۲۵ و ۲۶ و ۲۷

 


  1. محمد گفت:

    ممنون از اس ام اس های خوبتون


    متشکر از نظر لطفتان
    رضایت شما هدف ماست

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.