آخرین اخبار : 

بررسی روابط فرهنگی و سیاسی ایران با مالزی

نام مقاله : بررسی روابط فرهنگی و سیاسی ایران با مالزی

       جغرافیای مالزی

گردآورنده : نقی اصغری ( کارشناس فرهنگی )

فهرست مطالب این مقاله :

۱ ـ مقدمه

۲ ـ   اهمیت بررسی رابطه ایران با مالزی

۳ ـ دین ، زبان ، نژاد و جغرافیای مالزی

۴ ـ تاریخچه ی روابط ایران و مالزی

۵ ـ همکاری فرهنگی دو کشور ایران و مالزی(پس از انقلاب )

۶ ـ زمینه های مشترک در گسترش روابط فرهنگی ایران و مالزی

۷ ـ موانع گسترش روابط فرهنگی ایران با مالزی

۸ ـ سخن پایانی

۹ ـ ارجاعات

۱۰ ـ معرفی منبع

                                         مقدمه :

فرهنگ جوامع را می توان شاه بیت شناخت جوامع بشمار آورد . جوامع بر اساس فرهنگ حاکم بر آنها شکل گرفته و در مسیر خود حرکت می کنند . فرهنگ یک جامعه را می توان مبنایی ترین ریشه ی وجودی یک جامعه دانست . یک جامعه بر اساس فرهنگ حاکم بر آن که بر گرفته از دین و مذهب و آداب و رسوم موجود در آن جامعه است ، شکل گرفته است . از این رو فرهنگ را می توان ریشه ی وجودی یک جامعه دانست زیرا فرهنگ یک جامعه می تواند در سیاست و اقتصاد یک جامعه راه یافته و آن را سمت و سو بدهد . از طریق فرهنگ می توان به اصلاح یا تخریب نظام سیاسی و اقتصادی و اجتماعی حاکم بر یک جامعه همت گماشت . امروزه کشورهایی همچون کشورهای شرق و جنوب شرق آسیا با بهره گرفتن از فرهنگ خود توانسته اند طرحی نو در عرصه های سیاست و به ویژه اقتصاد در اندازند . در بین این کشورها ، مالزی از اهمیت ویژه ای برخوردار است . فرهنگ مالزی ریشه در دین اسلام دارد و دین اسلام تاًثیر زیادی در فرهنگ بومی و ملی این کشور داشته است . با توجه به همسانی حضور دین در عرصه ی دو جامعه ی جمهوری اسلامی ایران و مالزی و با لطبع همسانی در سطح بالاتری از فرهنگ حاکم بر دو کشور می توان در جهت همکاری های مشترک فرهنگی و گسترش مناسبات فرهنگی بین دو کشور همت گماشت .

گسترش مناسبات فرهنگی دو کشور و بهره گرفتن از تجربیات یک دیگر می تواند زمینه را برای گسترش مناسبات در حوزه های دیگر فراهم کند . در دنیای امروز ما ناگزیریم با جهان رابطه داشته باشیم و چه بهتر که با جوامعی رابطه بر قرار کنیم که با ما از هر نظر سنخیت بیشتر داشته باشند . با توجه به این که مالزی یک اولگوی موفق بویژه در حوزه ی اقتصادی بوده و اقتصاد این کشور نیز ریشه در فرهنگ این کشور دارد ، آشنایی و همکاری فرهنگی با این کشور مسلمان می تواند در بسیاری از حوزه ها برای ایران راهگشا باشد . همچنین گسترش روابط در حوزه ی فرهنگ و دیگر حوزه ها بین دو کشور و ارتقاء آن در سطح جوامع اسلامی می تواند ما را در تحقق یافتن امت واحد اسلامی یاری نماید .

       اهمیت بررسی رابطه ایران با مالزی :

باتوجه به اینکه کشور ما به عنوان یکی از کشور های در حال توسعه سعی دارد که با برقرار نمودن ارتباط با کشورهای در حال توسعه دیگر ، راه پیشرفت خویش را هموار نموده و با بهره گیری از دانش و تجربه ی این کشورها خود را به قویترین کشور منطقه تبدیل نماید ؛ بنابر این بررسی روابط فرهنگی ، سیاسی ، اقتصادی ، تاریخی و دینی ایران با این کشورها در سطح روابط بین الملل ، از اهمیت ویژه ای برخوردار است . ما در این نوشتار سعی داریم که به بررسی روابط ایران و مالزی بپردازیم و با دلایلی که در بالا بیان کردیم بررسی این موضوع را بسیار مهم میدانیم .

بررسی روابط فرهنگی وسیاسی ایران و مالزی دارای اهمیت فراوانی است که از مهمترین این دلایل می توان به اسلامی بودن هر دو حکومت ، حضور در سازمان کنفرانس اسلامی ، عدم شناسایی اسرائیل و حمایت از تشکیل دولت مستقل فلسطین اشاره کرد . کشور مالزی به عنوان یک کشور توسعه یافته دردهه های اخیر ، میتواند الگوی خوبی برای کشور ایران باشد که همین امر بر اهمیت تحقیق و پژوهش ، در زمینه ی روابط سیاسی و فرهنگی ایران با مالزی ، می افزاید .

امروزه بیشتر ابر قدرتهای جهان سعی دارند که به مانند مانعی در سر راه پیشرفت روابط ایران با کشورهای دیگر عمل نمایند و با افزودن تحریمهای سیاسی و اقتصادی بر انزوای ایران در منطقه دامن بزنند که البته می توان باتکیه بر وجود اشتراکات تاریخی ، دینی ، فرهنگی و نژادی بین ایران و بسیاری از کشورها ی منطقه ؛ و تجویز فعالیت های درست سیاسی وفرهنگی در روابط بین الملل ، دشمنان را ناکام گذاشت .

دین ، زبان ، نژاد و جغرافیای مالزی :

کشور مالزی در منطقه ی جنوب شرق آسیا قرار دارد . این کشور توسط دریای جنوبی چین به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شده و پایتخت این کشور کوالالامپور است ۰ مالزی از ۱۳ ایالت و دو منطقه ی فدرال تشکیل شده است . سیستم حکومتی مالزی پادشاهی پارلمانی بوده که پادشاه برای یک دوره ی پنج ساله از بین سایر پادشاهان ایالت ها به صورت دوره ای انتخاب می شود . پارلمان این کشور از دو مجلس نمایندگان با ۱۹۳ عضو و پنج سال دوره ی نمایندگی و مجلس سنا با ۶۹ عضو و شش سال دوره ی نماینده گی انتخاب می شوند . نخست وزیر یا رئیس اجرایی نیز از بین اکثریت پیروز در مجلس نمایندگان برگزیده می شود . مالزی در تاریخ ۳۱ اوت ۱۹۵۷ استقلال خود را از کشور بریتانیا بدست آورد . وسعت این کشور در حدود ۳۲۹۷۵۸ کیلومتر مربع متشکل از دو بخش شبه جزیره ی مالزی ( مالزی غربی ) و ایالات صباح و ساراواک ( مالزی شرقی ) است ۰ مالزی از نظر آب و هوایی دارای آب و و هوای مرطوب و استوایی ، بدون فصول متمایز با متوسط دمای ۳۰ – ۲۶ درجه ی سانتیگراد و بارندگی ۴۰۰ – ۲۵۰ سانتی متر در سال است ۰ نرخ با سوادی در کشور مالزی بیش از ۸۵ درصد است . رشد جمعیت چیزی در حدود ۳ / ۲ درصد بوده و ترکیب جمعیتی این کشور نیز عمدتاً از نژاد ملایو ( ۵۸ درصد ) ، نژاد چینی ( ۲۳ درصد ) ، نژاد هندی ( ۷ درصد ) و سایر اقوام و جمعیت غیر مالزیایی (۱۰ درصد ) تشکیل شده است . زبان رسمی ، زبان ملایو بوده ، اگر چه زبانهای انگلیسی ، چینی و هندی نیز رواج دارد . دین رسمی این کشور اسلام – شافعی مذهب – ( حدود ۵۸ درصد از کل جمعیت ) میباشد و پیروان بودیسم ، کنفوسیوس و مسیحیت و سایر ادیان نیز طبق قانون اساسی برای انجام شعایر مذهبی خود از آزادی کامل برخوردارند (۱).

     تاریخچه ی روابط ایران و مالزی :

در خصوص تاریخچه ی روابط میان دو کشور ایران و مالزی باید به دوران امپراطوری هخامنشی یعنی زمان سلطنت داریوش اول که فاتح بخش عمده ای از هندوستان غربی بود باز گردیم . دو محقق مالزیایی به نامهای « عمر امین حسین » و « پروفسور عرفی » ، اسامی اقوامی از ایرانیان را ذکر می کنند که در جزایر مختلف اندونزی ساکن شده اند . «ابن بطوطه » در سفرنامه ی خود اسامی تعدادی از ایرانیان را در جزیره ی سوماترا ذکر می کند . مزارهای موجود در مناطق مختلف اندونزی نیز گواه و شاهدی دیگر از نقش و تاًثیر ایرانیان در این منطقه است(۲).

از قرون اولیه ی هجری قمری و با حضور اسلام در منطقه ی خاورمیانه ، اسلام به تدریج از طریق هندوستان وارد خود مالایو – پوله نز شد و همانطور که می دانیم هندوستان نیز ابتدا از طریق ایران و به دست ایرانیان و ترکان اسلام را پذیرفت . از قرن پنجم هجری صوفیان و دعات مسلمان همراه با تجار هندی که منشاً کجرات و کروماندل داشتند ، وارد جاوه ، سوماترا و شبه جزیره ی مالزی شدند . به تدریج اسلام در این منطقه رو به گسترش نهاد . در سده های بعد از قرن نهم هجری که مقارن با روی کار آمدن حکومت گورکانیان مغول در هند بود ، فارسی زبان رسمی و دیوانی هند شد . حوزه ی مالزی و اندونزی ضمن پذیرش اسلام از تاًثیرات فرهنگ فارسی بر کنار نماند . حکایات فارسی امیر حمزه ، اسکندر ذوالقرنین ، طوطی نامه و حکایت بختیاراز همین دوره به زبان فارسی برگردانیده شد و رواج یافت . در قرن شانزدهم میلادی صوفیان مالایایی چون حمزه منصوری ، نورالدین رانیری و شمس الدین سوماترایی در کتابهای شان که به زبان مالی نوشته اند ، به اشعار فارسی بخصوص مثنوی مولانا و گلشن راز شیخ محمود شبستری استناد کرده اند . از شرح احوال این بزرگان بر می آید که مسافرتهایی به تایلند داشته و زبان فارسی را نزد مهاجران پارسی در شهری به نام « شهر نو » آموخته اند(۳).

از قرن یازدهم هجری قمری به بعد یک سلسله مهاجرت های مستقیم از یمن به ویژه از سرزمین حضرموت به جزایر مالی – اندونزی صورت گرفت که این مهاجران ضمن بومی شدن در محل ، یک سلسله الفاظ عربی و قرآنی با تبلیغ مذهب شافعی به منطقه آوردند و این امور موجب افزایش رواج کلمات عربی در زبان مالی شد(۴).

امروزه در اثر تبلیغ مذهب شافعی ، مسلمانان این کشور عمدتاً شافعی مذهب هستند . ویژگی این مذهب در حب اهل بیت (ع) است(۵).

ضرورت تجارت حمل و نقل کالا از نقطه ای به نقطه ای دیگر و داد و ستد ، با دیگران به منظور فروش کالاهای تولیدی و خرید کالاهای مورد نیاز ، در حضور مسلمانان عرب و ایرانی به منطقه ی مالی تاًثیرگذار بوده است . بازرگانان که عمدتاً به منظور تجارت و بازرگانی به این منطقه می رفتند ، همواره در این منطقه حظور داشته و گاه نیز در آنجا ماندگار شده و با بومیان آنجا در می آمیختند . برخی شواهد تاریخی مثل الواح و سنگ نوشته ها نیز دلالت بر این امر دارد و شاید قدیمی ترین آن سنگ قبری متعلق به زنی مسلمان باشد که در قرن پنجم هجری وفات نموده است . به تدریج با اسلام آوردن بومیان منطقه ، خود این افراد باعث تبلیغ و گسترش اسلام شدند . مسلمانان و به ویژه ایرانیان در منطقه از اعتبار بالایی برخوردار بودند و گاهی اوغات اتفاق می افتاد که به مدارج و مناصب حکومتی نیز دست می یافتند .

سفر نامه های سیاحانی چون مارکوپولو (قرن ۱۳ میلادی )  و ابن بطوطه ( در قرن ۱۴ میلادی ) موید این مطلب است . با مسلمان شدن حاکمان این منطقه در قرون ۱۴ و ۱۵ اسلام در این منطقه افزایش یافت و موجی از بومیان این منطقه مسلمان شدند(۶).

روابط ایران با مالزی تا قبل از ورود استعمار به این منطقه کماکان به طور غیر رسمی به تدریج در حال پیشرفت بود . با ورود استعمار به این منطقه در راستای سیاست های دول استعمارگر نقش و نفوذ مسلمانان و ایرانیان کمتر شد . پس از استقلال مالزی در ۳۱ اوت ۱۹۵۷ با توجه به زمینه های مشترک بین دو کشور ، دو کشور در سدد ایجاد ارتباط مجدد با یکدیگر برآمدند . پیگیری های مرتب بین دو کشور سرانجام به خود جامه عمل پوشاند و در سال ۱۳۴۵ سمسی موجب شد سفیر ایران در بانکوک به عنوان سفیر اکرودیته در کوآلالامپور منصوب شود . در مقابل مالزی نیز در سال ۱۳۴۶ سفارتخانه ی خود را در ایران تأسیس کرد و در سال ۱۳۴۹ اولین سفیر خود را به ایران فرستاد۰ در سال ۱۳۵۰ شمسی یک عهدنامه مودت میان دو کشور به امضاء رسید و اسناد آن در تهران مبادله شد . با تأسیس سفارت جمهوری اسلامی ایران در کوآلالامپور در سال ۱۳۶۱ روابط دو کشور از تحرک بیشتری برخوردار شد این تحرک در سالهای اخیر در جهت گسترش روابط در تمامی حوزه ها از رشد خوبی برخوردار بوده و ظرفیت آن را دارد تا به چندین برابر ظرفیت کنونی خویش برسد(۷) .

همکاری فرهنگی دو کشور ایران و مالزی(پس از انقلاب ) :

پس از انقلاب اسلامی و به ویژه در سالهای اخیر دو کشور همکاریهای خود را در حوزه ی فرهنگ گسترش داده اند . با توجه به زمینه های مشترک فرهنگی بین دو کشور این فعالیتها در سالهای اخیر از رشد خوبی برخوردار بوده و قابلیت گسترش نیز دارد ۰ از جمله همکاریهای دو کشور در حوزه ی فرهنگی می توان به موارد زیر اشاره کرد :

–   تأسیس کرسی زبان فارسی در برخی از دانشگاههای مالزی همچون دانشگاه مالایا .

–    برگذاری همایش ها و سمینارهای متعدد در دانشگاهها و مراکز علمی و فرهنگی مالزی .

–   گسترش همکاریهای علمی – آموزشی در سفر وزرای آموزش عالی .

–   مبادله ی استاد و دانشجو به ویژه از طرف ایران .

–   حضور قاریان ایرانی در مالزی و بالعکس به مناسبت مسابقات مختلف قرائت ، حفظ و تفسیر قرآن کریم .

–   بر قراری هفته های فرهنگی و عرضه ی فیلم ، CD ، نوار و پوستر های مختلف .

–  عبور زائران مالزیایی خانه ی خدا از ایران و آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم ایرانی .

– همکاری های دو کشور در زمینه های گردشگری و توریسم ، شناساندن جاذبه های توریستی و امضاء یادداشت تفاهمهای دوجانبه در جهت تسهیل رفت و آمد گردشگران .

–  ترجمه و چاپ کتب فارسی همچون کتاب ( جامعه ی مدنی ) سید محمد خاتمی رئیس جمهور سابق ایران .

– پخش فیلمهای ایرانی در شبکه های ماهواره ای مالزی و تولید کارهای مشترک سینمایی و تلویزیونی .

–  برگزاری نمایشگاه نقاشی در مالزی .

–  برگزاری جشنواره ی غذا و صنایع دستی در مالزی(۸).

زمینه های مشترک در گسترش روابط فرهنگی ایران و مالزی :

از جمله زمینه های فرهنگی بین دو کشور ایران و مالزی می توان به اراده ی حاکم بر دو کشور برای گسترش روابط ، دین اسلام ، زبان فارسی ، برخی مشابهت های فرهنگی ، فرهنگ غنی و جاذبه های تاریخی و گردشگری فراوان اشاره کرد که در ذیل به تشریح هرکدام از آنها می پردازیم :

الف – اراده ی حاکم بر دو کشور : دو کشور جمهوری اسلامی ایران و مالزی از اراده ی

خوبی در جهت گسترش روابط با یکدیگر برخوردارند . در واقع اراده ی قوی مهمترین نکته در جهت شروع ، حفظ و گسترش روابط قلمداد می شود . دو کشور در سالهای اخیر سفرهای متعددی را در حد سران به کشورهای یکدیگر داشته و توافق نامه های متعددی در حوزه های متعدد به ویژه حوزه ی فرهنگی با یکدیگر امضاء کرده اند(۹).

درگیری های یکسان دو کشور و اتخاذ مواضع مشترک در بسیاری از مسائل سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی در عرصه های منطقه ای و بین المللی همگی گواه بر اشتراکات فراوان میان دو کشور   است . مواضع یکسان دو کشور در آمریکا ستیزی و مخالفت با نظم جدید جهانی به رهبری آمریکا ، جهانی شدن و شکاف طبقاتی جهانی ، مخالفت با فرهنگ و تمدن غربی به ویژه شیوه ی زندگی آمریکایی همگی حاکی از یک اراده و رویکرد مناسب برای تقویت روابط است . اگر چه در برخی مواقع ممکن است روابط در حوزه های سیاسی و اقتصادی بیشتر از فرهنگی باشد ولی این ارتباط می تواند تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم و روابط فرهنگی بگذارد .

ب – دین اسلام :   ۵۸ درصد از جمعیت   ۸ / ۲۳ میلیون نفری کشور مالزی را مسلمانان تشکیل می دهند و همین اکثریت مطلق سبب شده تا دین رسمی در این کشور دین اسلام با شد .

در دو کشور ایران و مالزی به خاطر وجود و ظهور دین اسلام در طی سالیان گذشته ما در زمینه هایی شاهد این فرهنگ یکسان در علایق و خواسته های مردم هر دو کشور هستیم .

وجود دین اسلام را در دو کشور می توان از جمله مهمترین زمینه های مشترک دو کشور دانست که سبب شده دو کشور در برخی عرصه های سیاسی حساس و مهم به خاطر اسلامی بودن نظام حکومتی خود مواضع مشترکی را اتخاذ کنند . از جمله مصادیق این امر می توان به طور مشخص به مواضع تقریباً یکسان دو کشور در عدم شناسایی اسرائیل و تشکیل دولت مستقل فلسطین اشاره کرد .

همچنین عضویت دو کشور در سازمانهای بین المللی همچون سازمان کنفرانس اسلامی و مواضع این گونه سازماتها در قبال رخدادهای بین المللی همه ریشه در اسلامی بودن نظام حکومتی دو کشور دارد . هر دو کشور بارها در مناسبتها و جاهای مختلف به عزت و اقتدار مسلمانان و ضرورت تحقق آن در دنیای کنونی اشاره کرده اند . عزت و افتخاری که مسلمانان ، قرنهای متمادی از آن برخوردار بوده ولی متأسفانه با گذشت زمان از اهمیت آنان در تأثیر گذاری بر روی وقایع و رخدادهای جهانی عاجز مانده اند . زمانی امپراطوری اسلامی چنان وسیع و مقتدر بود که کسی فکر افول و شکست آن را نمی کرد . متأسفانه مسلمانان به ضعف و ناتوانی دچار شده اند که امروزه شاهد آن هستیم . بررسی علل ضعف و فروپاشی آن نظام قدرتمند از حوصله ی این تحقیق خارج است ولی شاید یکی از علل اصلی آن را در انزواطلبی و وجود تفرقه در بین کشورهای مسلمان دانست . این که کشورهای مسلمان همکاری با یک کشور غیر مسلمان را بر یک کشور مسلمان ترجیح داده و یک شیفتگی مفرطی نسبت به غرب پیدا کرده اند . در اکثر کشورهای مسلمان بین گروههاو جناحها و احزاب مختلف درگیری و نزاع وجود دارد و برای کسب قدرت حاضرند دست به کشتن انسانهای بیگناه نیز بزنند . این موارد در مجموع سبب دوری جستن و دشمن قلمداد کردن مسلمانان از یکدیگر می شود . در حالی که باید مسلمانان همچون یک امت واحد عمل کرده و سعی کنند در معادلات جهانی تأثیرگذار باشند ، روابط خود را در حوزه های مختلف گسترش بدهند ، به تشکیل پول واحد ، بانک و صندوق اسلامی ، بازار مشترک اسلامی ، اتحادیه ی مشترک ، ارتش مشترک ، پارلمان مشترک ، دادگاه مشترک و … اقدام ورزند و در سطح کلان برنامه ها و سیاستهای خود را با یکدیگر هماهنگ کنند . این را می توان به مثابه تنها راه قدرت یافتن و بازگشت شکوه و عزت دوران طلایی گذشته به شمار آورد .

برای دست یابی به این اهداف و در راستای جامه عمل پوشانیدن به آنها کشورها بایستی از روابط دوجانبه و چندجانبه شروع کرده و آن را بسط و گسترش بدهند . از نمونه های بارز در این خصوص روابط ایران و مالزی است . روابط اقتصادی و فرهنگی دو کشور به روابط سیاسی و موضع گیری های مشترک دو کشور انجامیده است .

ج- زبان فارسی : شاید بتوان از زبان فارسی به عنوان یک عامل زمینه ساز در گسترش روابط دو کشور نام برد . زبان فارسی و حضور آن در کشور مالزی به سالیان دور باز می گردد . به طور مشخص و جدی زبان فارسی با سفر بازرگانان ایرانی برای امر تجارت به شبه جزیره ی مالزی وارد شد . عدهای از بازرگانان در آنجا سکنی گزیدند و حتی توانستند با جلب اعتماد بومیان منطقه به مدارج بالای حکومتی نیز دست پیدا کنند . حضور ایرانیان در جامعه ی مالزی سبب ورود واژگان و اصطلاحات فارسی در آن گردید . در فهرست واژه های فارسی در « زبان مالی » تنوعی از لحاظ دسته بندی واژهای وجود دارد و واژه هایی مربوط به دریانوردی ، اسلحه ، غذا ، جشن ، لباس ، ابزارهای موسیقی ، امور حکومتی ، القاب و امور تجاری را می توان مشاهده نمود(۱۰).

انقلاب اسلامی ایران که تحولی عظیم در دنیا و در بین مسلمانان ایجاد کرد ، گسترش فرهنگ و زبان فارسی را در این کشور شدت بخشید . امروزه متأسفانه زبان فارسی در جامعه ی مالزی فقط محدود به دانشگاههاست و بیشتر در بین دانشجویان رواج دارد . اگر چه در این بخش نیز آموزش زبان فارسی نارسایی هایی دارد . با توجه به اینکه زبان هر کشوری کلید ورود به فرهنگ و سنًت آن کشور است لذا اگر موانع موجود بر سر گسترش زبان فارسی در جامعه ی مالزی مرتفع شود ، زبان فارسی می تواند زمینه ی مناسبی را برای گسترش فرهنگ ایرانی و یکسانی در فرهنگ و سنًت هر دو کشور ایجاد کند . با گسترش زبان فارسی در بین مردم مالزی آنها خود را هرچه بیشتر به مردم دارای زبان فارسی نزدیکتر دیده و همین امر برقراری روابط دو کشور را تسهیل می کند . مردم مالزی با آشنایی با زبان فارسی ، امکانات دستیابی به منابع و امکامنات مالی ما را در حوره های فرهنگی و اقتصادی بهتر می یابند . عبور و مرور جهانگردان افزایش می یابد همین جهانگردان در انتقال فرهنگ نقش مهم و مستقیمی را می توانند ایفا کنند . بازرگانان و تاجران به راحتی با همتایان خود تماس گرفته و مبادرت به مبادله ی کالا و خدمات می کنند . از گنجینه های ادبی که در زبان فارسی وجود دارد بیشتر بهره می گیرند . هر چقدر نفوذ فرهنگ ایرانی بیشتر باشد ، سعی در بهره گیری از اجزاء و لوازم آن فرهنگ نیز در بین مردمان آن کشور (در اینجا مالزی ) افزایش می یابد . لذا در درجه ی اول زبان فارسی به مثابه یک پتانسیل بالا در جامعه ی مالزی می تواند در شناساندن فرهنگ غنی ایرانی – شیعی نقش داشته باشد و در درجه ی دوم زمینه را برای یکسانی فرهنگ دو کشور آماده کرده و این پتانسیل بالا را در راستای گسترش روابط در زمینه ها و حوزه های دیگر قرار خواهد داد .

د- مشابهت های فرهنگی : با توجه به نفوذ اسلام و تشیّع و همچنین حضور ایرانیان در سالها قبل و به ویژه بعد اسلام در این منطقه ، یکسری مشابهت های فرهنگی در آداب و رسوم مردم در جامعه ی مالزی دیده می شود . حضور دین اسلام به عنوان دین مشترک بین مسلمانان و همچنین مذهب تشیًع و برخی مراسم و مناسک ویژه ی این مذهب به همراه آداب و رسوم ملی ایرانیان سبب شده امروزه جامعه ی مالزی تا حدودی از این فرهنگ ها برخوردار باشد . بطور مثال در این خصوص می توان به مراسم دهه ی اول محرم ، مراسم مربوط به تولد نوزاد ، مراسم مربوط به اموات مانند هفتم ، چهلم و سالگرد ف اشاره کرد که همه متأثر از فرهنگ و سنًتهای ایرانی است . همچنین علاقه مندی پادشاهان و مردم مالایی سبب گردید که آثار زیادی از متفکران فارسی به مالایی ترجمه شود(۱۱).

وجود اینگونه مشابهت ها که یا ریشه ی دینی دارند یا ملی یا قومی ، می تواند به عنوان یک عامل در جهت تقویت و گسترش روابط فرهنگی دو کشور عمل کند .

هـ- فرهنگ غنی دو کشور ایران و مالزی : این دو کشور از یک فرهنگ کهن و غنی برخوردار هستند . به ویژه آنکه فرهنگ بومی و ملی هر دو کشور با ورود اسلام به این مناطق در آنها نفوذ کرده و فرهنگی مذهبی – ملی را ایجاد کرده است . آثار بجا مانده از گذشتگان و اقوام قدیمی حاکی از وجود یک فرهنگ غنی در بین مردمان این دیار بوده است . ظهور اسلام در دو کشور بر غنای فرهنگی آنها افزود . ظهور آثار و ابنیه های عظیم تاریخی و همچنین وجود اندیشمندان شهیر ملی و مذهبی در دو کشور گواه غنای فرهنگی دو کشور است . دین اسلام در این کشورها ، علی رغم فشارهای متعدد داخلی و خارجی و نفوذ اندیشه های کمونیستی و لیبرالیستی و … ، همچنین حضور مستقیم و غیر مستقیم استعمارگران در این دو کشور ، هنوز دین رسمی است و بیشتر درصد جمعیت را در دو کشور مسلمانان تشکیل می دهند ۰ این همه پایداری و استقامت میسر نمی شد مگر ریشه داشتن این جوامع در یک فرهنگ ریشه دار و غنی که خود را بی نیاز از سایر فرهنگهای وارداتی می دانست .

و – جاذبه های تاریخی و توریستی فراوان : دو کشور از یک موقعیت ویژه ی جغرافیایی برخوردارند . وجود تنوع زیستی و همچنین مکانهای تاریخی و تفریحی سبب شده که دو کشور از قابلیتهای بالایی در این خصوص برخوردار باشند. دو کشور دارای توانایی زیادی در این خصوص بوده و قادرند در تبادل توریسم همکاری بالایی را با یکدیگر داشته باشند . از جمله توافقنامه های مشترک بین دو کشور در این خصوص می توان به امضاء توافقنامه ی مشترک بین وزیر توریسم مالزی و رئیس سازمان ایرانگردی و جهانگردی ایران در مرداد ۱۳۸۲ اشاره کرد .

       موانع گسترش روابط فرهنگی ایران با مالزی :

علی رغم وجود زمینه های مشترک فرهنگی ، میان دو کشور برای ارتقای روابط ، وجود برخی از موانع و مشکلات سبب شده تا امکان بهره برداری کامل از ظرفیت ها ی موجود بین دو کشور فراهم نشود . موانع موجود را می توان به دو دسته تقسیم نمود ، دسته ی اول عواملی که به طور مستقیم بر روابط فرهنگی و گسترش آنها تأثیر میگذارند که عمدتاً فرهنگی اند . دسته ی دوم عواملی هستند که فرهنگی نیستند و به طور غیر مستقیم بر روابط فرهنگی دو کشور تأثیر می گذارند ، که در ذیل به هر کدام از آنها اشاره می کنیم :

عوامل مستقیم :

۱-    تفاوت مذهبی : همانطور که اشاره شد ۵۸ درصد مردم مالزی مسلمانند که شافعی مذهبند ، در حالی که در ایران بالغ بر ۹۹ درصد جمعیت را مسلمانان تشکیل می دهند که ۸۹ درصد آنها شیعه هستند . تفاوت مذهبی بین این دو کشور با توجه به نفوذ روحانیان مذهبی در هر دو جامعه می تواند به عنوان یک مانع بالقوه در گسترش روابط مطرح باشد . به طور مثال کافی است از طرف علمای شیعه ی ایران مطلبی علیه سنی ها بیان شده و یا از طریق سنی ها علیه شیعیان مطلبی گفته شود ، این امر می تواند بازتابی ایجاد کند که باعث صدمه زدن به روابط دو کشور در حوزه های سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی بشود .

۲-   عدم گسترش زبان فارسی : با توجه به اینکه زبان می تواند نقش کلیدی را در ایجاد بستر مناسب در روابط بین دو کشور ایفاء کند لذا با توجه به حضور زبان فارسی در جامعه ی مالزی ، این زبا می تواند زمینه ی بسیار مناسبی را برای گسترش روابط دو کشور فراهم کند . متأسفانه عواملی وجود دارد که مانع از گسترش این زبان در کشور مالزی می شود . عواملی که در صورت مرتفع شدن می تواند باعث بسط این زبان در بین دانشگاهیان و مردم مالزی شده ، آشنایی بیشتر آنها به زبان فارسی به آشنایی آنها با فرهنگ ایرانی و شیعی و در نهایت نیز به گسترش روابط دو کشور خواهد انجامید .

آقای دکتر « احمد کاظمی موسوی » استاد حقوق اسلامی و زبان فارسی که خود در دانشگاههای خارج از کشور منجمله مالزی تدریس زبان فارسی را بر عهده داشته به برخی از موانع و مشکلات در عدم گسترش زبان فارسی در مالزی اینگونه اشاره میکند : زبان فارسی در مالزی کم شنیده می شود . یعنی ما برنامه ی شبکه ی سخن پراکنی که به منظور صحبت و تفاهم با فارسی آموخته گان طرح شده باشد ؛ نداریم . نشریه ی فارسی زبانی که در مالزی منتشر شود نداریم . بدین ترتیب در مالزی استاد با کتابها و کاستهایش تنهاست . مختصر آنکه با بر طرف کردن اینگونه موانع در یادگیری و گسترش زبان فارسی در مالزی می توان مالزیایی ها را با فرهنگ ایرانی و شیعی آشناتر کرده و از آن در جهت ارتقاء روابط در حوزه های فرهنگی ، سیاسی و اقتصادی بهره گرفت .

۳- تفاوت در فرهنگ بومی و ملی : علی رغم برخی نکات و ویژه گی های مشترکی که بین دو کشور بنا به ضرورتهایی تاریخی به وجود آمده ، لیکن فرهنگ ملی دو کشور دردو محیط متفاوت به رشد و شکوفایی خود ادامه داده است . در حقیقت موقعیت های زمانی و مکانی که عامل تأثیرگذار بر شکل گیری فرهنگ است در دو کشور ایران و مالزی متفاوت بوده است . این تفاوتها خود را در بسیاری از امور از شیوه ی پوشیدن لباس گرفته تا غذا خوردن ، مجالس جشن و عزاداری و مهمتر از همه نحوه ی تعامل با محیط بیرون که بر اساس دغدغه ها و برداشتهای متفاوت خود از محیط شکل گرفته ، تأثیر گذارده است . لذا همانطور که گفته شد علی رغم وجود دین اسلام و برخی سنّتهای شیعی – ایرانی ، فرهنگ بومی و سنّتی کشور مالزی با فرهنگ بومی و سنّتی کشور ایران متفاوت است ، در صورتی که هر چقدر دو فرهنگ از مشابهت های بیشتری برخوردار باشند ، نحوه ی تعامل آنها نیز بسیار ساده تر خواهد بود و اگر این تفاوتها بالا باشد به همان نسبت نحوه ی تعامل آنها نیز پیچیده تر و سخت تر خواهد بود . از این رو می توان گفت که تفاوت فرهنگ بومی و ملی دو کشور میتواند تا حدودی مانعی در جهت گسترش روابط فرهنگی میان آنها باشد .

عوامل غیر مستقیم :

جدای از برخی عوامل بالقوه و بالفعل که به طور مستقیم می تواند مانع گسترش روابط فرهنگی بین دو کشور باشد ، برخی از عوامل دیگر نیز وجود دارد که نه به طور مستقیم بلکه به طور غیر مستقیم به صورت مانعی در جهت گسترش روابط فرهنگی نقش ایفا می کند از جمله ی این عوامل می توان به عوامل سیاسی و اقتصادی اشاره کرد که ما این دو عامل را ذیل به اختصار تشریح میکنیم :

۱- عوامل سیاسی : عوامل سیاسی بیشتر به وضعیت عملکرد سیاسی کشور در داخل و صحنه ی بین المللی باز می گردد . اینکه یک کشور چقدر بتواند در عرصه ی سیاست داخلی و خارجی به نحو مطلوبی از عهده ی اداره ی امور و حل و فصل بحرانها بیرون بیاید در جایگاه آن کشور در عرصه ی ملی و جهانی بسیار موثر است . کشور ایران پس از انقلاب اسلامی همواره از وجود برخی مشکلات داخلی و خارجی رنج برده و می برد . وجود این مشکلات می تواند بر اعتبار بین المللی کشور خدشه وارد کند و اعتماد و توجه دیگر کشورها را به لحاظ سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی تحت تأثیر قرار دهد . از مهمترین عوامل خارجی می توان به هشت سال جنگ ایران و عراق ، تحریم اقتصادی آمریکا بر ضد ایران ، مهاجرت آوارگان عراقی و افغانی به کشور و کاهش قیمت نفت در اواسط دهه ی ۱۳۶۰ اشاره کرد . عوامل داخلی عبارتند از : شعارهای تحقق نیافته در خصوص رفاه اجتماعی ، ملی کردن بانک ها ، پولی کردن کسری بودجه ی دولت ، تغییرات ناگهانی در سیاست گذاریهای اقتصادی ، تبعیض دوگانه در اجرای قوانین و مقررات ، کساد مالی گسترده و کاهش حضور و سهم مبادلات بین المللی ایران در عرصه ی جهانی(۱۲).

۲- عوامل اقتصادی : عدم رسیدن روابط اقتصادی دو کشور به حد مطلوب به طور غیر مستقیم باعث کاهش روابط بین دو کشور در حوزه های دیگر من جمله در حوزه ی روابط فرهنگی شده است . از جمله ی مهمترین موانع اقتصادی بین دو کشور می توان به عدم وجود اتحاد استراتژیک اقتصادی و حجم بالای مبادلات تجاری ، عدم اطلاع رسانی صحیح و شناخت کافی از تواناییهای یکدیگر ، برو کراسی دست و پا گیر و مشکلات قانون گذاری ، وجود رقبای تجاری ایران در منطقه ی خاورمیانه و خلیج فارس ، کمبود امکانات و تکنولوژی و بٌعد مسافت اشاره کرد . به طور مثال در اولین نشست مشترکی که بین دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت خارجه ی ایران و موسسه ی مطالعات بین الملل و استراتژیک مالزی در کوآلالامپور برگزار شد ، دکتر« نورالدین صوفی» رئیس موسسه ی مالزی اعتراف کرده که اطلاعات مقامات مالزی نسبت به ایران بیشتر از طریق جرایدی مانند نیو یورک تایمز و CNN است (۱۳).

سخن پایانی :

گسترش روابط کشورها از جمله دو کشور جمهوری اسلامی ایران و مالزی در حوزه های مختلف به ویژه حوزه ی فرهنگی بستگی به برخی عوامل دارد که بطور مستقیم یا غیر مستقیم در ارتقاء یا کاهش این روابط دخیل هستند ۰ در خصوص روابط ایران با مالزی باید گفت که زمینه های مشترک خوبی برای هر دو کشور به منظور گسترش روابط فرهنگی وجود دارد که از جمله ی آنها می توان به حضور دین اسلام در هر دو کشور ، زمینه ی رشد زبان فارسی در مالزی ، فرهنگ غنی دو کشور ، مشابهت های فرهنگی و برخورداری هر دو کشور از جاذبه های تاریخی و توریستی فراوان اشاره کرد .

متأسفانه علی رغم وجود این زمینه های مشترک به نظر می رسد که برخی از عوامل به صورت مستقیم و غیر مستقیم مانع گسترش روابط فرهنگی ایران با این دوکشور شده است . از جمله عوامل مستقیمی که بطور بالقوه و بالفعل مانع گسترش روابط دو کشور میباشند می توان به تفاوت « مذهبی» ، موانع گسترش زبان فارسی ، فرهنگ بومی و ملی متفاوت اشاره کرد . از عوامل غیر مستقیمی که مانع گسترش روابط فرهنگی سه کشور شده اند میتوان به عوامل سیاسی و اقتصادی ، عدم اطلاع رسانی صحیح و شناخت کافی از توانایی های یکدیگر ، بروکراسی دست و پا گیر و مشکلات قانون گزاری ، کمبود امکانات و تکنولوژی و بعد مسافت اشاره کرد . بدیهی است برطرف کردن موانع موجود می تواند روابط فرهنگی دو کشور را چندین برابر ظرفیت کنونی ارتقاء بخشد .

                           ارجاعات :

(۱) – آمارهای ارائه شده در این قسمت از آرشیو وزارت امور خارجه ، بخش آسیای شرقی و اقیانوسیه تهیه شده است .

(۲)- محمد رسول الماسیه ، کبری گوهری ؛ « همگرایی فرهنگی بستر تشکیل اتحادیه ی فرهنگی آسیا » ، سال سوم ، شماره ی ۱۵ ، فروردین ۱۳۸۲ ، ص ۴ .

(۳) ، (۴)- احمد کاظمی موسوی ، « زبان فارسی در مالزی و مشکلات تدریس آن » ؛ سروش ،       شماره ی ۷۴ ، ص۵۴ .

(۵)- آمارهای ارائه شده ؛ از آرشیو وزارت امور خارجه ، بخش آسیای شرقی و اقیانوسیه تهیه شده است.

(۶)، (۷)- محمود ، مسائلی ، « مالزی » ؛ وزارت امور خارجه ، تهران ، ۱۳۷۳ ، صفحات ۲۸۱ ، ۲۸۹ ، ۲۹۰ .

(۸)- بسیاری از موارد ذکر شده در مصاحبه ی اختصاصی با آقای آزاد ، معاون آسیای شرقی و اقیانوسیه وزارت امور خارجه مطرح گردیده است .

(۹)- در این خصوص به طور مشخص میتوان به سفر آقای خاتمی به کشور مالزی در تابستان ۱۳۸۱ اشاره کرد که این سفر منجر به انعقاد ۸ توافقنامه در حوزه های فرهنگی و اقتصادی گردید .

(۱۰)- احمد کاظمی موسوی ، « زبان فارسی در مالزی و مشکلات تدریس آن » ؛ سروش ،       شماره ی ۷۴ ، ص۵۴ .

(۱۱)- محمد رسول الماسیه ، کبری گوهری ؛ « همگرایی فرهنگی بستر تشکیل اتحادیه ی فرهنگی آسیا » ، سال سوم ، شماره ی ۱۵ ، فروردین ۱۳۸۲ ، ص ۴ .

(۱۲)- برای اطلاعات بیشتر در این زمینه ر.ک : حمید ، زنگنه ، « بررسی اقتصاد ایران از جنبه ی داخلی و بین المللی » ، ترجمه جعفر خیرخواهان و زهرا شمس تهرانی ، اطلاعات سیاسی – اقتصادی ، شماره ی ۱۷۳-۱۷۲ ، صفحات ۱۵۸ ، ۱۷۸ .

(۱۳)- افشاری ، پرویز ، « میز گرد مشترک ایران و مالزی » ، ماهنامه ی ۱۴۸ ، دفتر مطالعات سیاسی و   بین المللی ، ص۳۲ .

                               معرفی منبع :

۱ – شعبانلو ، حسن / بررسی مناسبات فرهنگی جمهوری اسلامی ایران با مالزی /

                http://www.isu.ac/publication/andesh-ye-sadiq/andesh-

.ht1609/andesh-ye-sadiq-16ye-sadiq

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.